منطقه حفاظت شده دیزمار

گزارش بررسی کانون دیده بانان زمین منطقه حفاظت شده دیزمار

 منطقه حفاظت شده دیزمار

Dezmar Protected Area

منطقه حفاظت شده  دیزمار  به وسعت 68 هزارو 602 هکتار در سال 1390  به فهرست مناطق حفاظت شده اضافه شد.

 این منطقه متصل به ضلع غربی منطقه حفاظت شده قره داغ( ارسباران)  و در ده کیلومتری شرق پناهگاه حیات وحش کیامکی قرار دارد. مرز شمالی آن محدود به رودخانه  ارس ،در جنوب پارک ملی " زاگاتا " درکشور ارمنستان است.

نام  این منطقه بر گرفته از ولایاتی تاریخی درجنوب آرازچایی (ارس) و کوه های قره داغ(ارسباران) بنام دیزمار  با مرکزیت" خاروانا "است که بیش از 50 روستا را در بر می گرفته .

 روستای باستانی و پلکانی اشتبین که در سال  1379 با شماره ثبت 2692 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید و روستای زیبای پلکانی نمنق دراین منطقه قرار دارد.

 قلعه باستانی مردانقم(مردانام)

◀ منطقه حفاظت شده  دیزمار  در بر گیرنده جنگل های باستانی قره داغ  و به بیانی دیگر جنگل های ارسبارانی است.  کوه قازان داغ ( 2572 متر ) ، کوه دوسته شا  ،کوه گچي گونايي،کوه دالان کش وکوه ساری بلاغ، کوه قارقا داشی -کوه چراغلی(2550 متر)، و... ابرسازه های طبیعی آب ساز این منطقه است با رود دره های ایلگنه چای(مرز طبیعی منطقه حفاظت شده ارسباران و دیزمار) ، مردانقم چاي- کنز رود - رود  دارانا ، و...

                        نقشه  منطقه حفاظت شده دیزمار

این نقشه با انطباق  محدوده مشخص شده  در نقشه مناطق حفاظت شده کشور( سال 1391 )  با  نقشه های منطقه ای و استانی ، توسط کانون دیده بانان زمین تهیه شده است

 مراکزجمعتی داخل و مرز منطقه عبارتند از :  روستای اُشتیبن- روستای پیربلاغ(پیر بلاغی ) - روستای مسن ( مسین ) - روستای قولان-  روستای انیق -روستای قشلاق ارامنه  - روستای اروج - و...( دهستان نوجه مهر بخش سه رود شهرستان جلفا ) 

روستای اولی ( اولیق ) – مردانقم (مردانقیم Mardanqim)- روستای چای کندی - روستای دارانی  - روستای دارانه - روستای کلاله یا یوخاری کلا -  روستای لمه ارامنه - روستای دولاب کرانلو-روستای آقامیرو....-  ( دهستان های دیزمارشرقی - دهستان  منجوان غربی - شهرستان های کلیبر و خدا آفرین )

  روستای چیچکلو( ملک تالش ) -روستای ونستان - روستای کرنگان ( کرینگان) -- روستای چشمقان -روستای اردکین- روستای طویل- روستای کاکاور-  روستای ساری چمن -روستای آوان -روستای کلان- و.... (دهستان جوشین - دهستان سینا- دهستان بکر آباد- دهستان دیزمار  بخش های مرکزی و خاورنا شهرستان ورزقان )

چشم اندازی از  منطقه به اصطلاح حفاظت شده دیزمار  -محدوده مشرف به اُشتبین

ماخذ تصویر :   وبلاگ سهند توپراقی (گروه کوهنوردی آذربایجان- آبان 1393)

 

نمایی از آخرین درختان باستانی قره داغ (ارسباران)  در منطقه  به اصطلاح حفاظت شده دیزمار

درخت باستانی چهار هزار ساله بلوط در محدوده روستای کرینگان

ماخذ تصویر : سایت راه دانا

      چشم اندازی از  منطقه به اصطلاح حفاظت شده دیزمار  -محدوده کرینگان

ماخذ تصویر وبلاگ روستای کرینگان

چشم اندازی از منطقه به اصطلاح حفاظت شده دیزمار-   جنگل های تخریب شده ارسبارانی در محدوده چیچکلی

ماخذ تصویر سایت تیشینه

                چشم اندازی از  منطقه به اصطلاح حفاظت شده دیزمار  

جنگل های تخریب شده ارسبارانی در محدوده روستای ونستان

ماخذ تصویر سایتwikiloc-منوچهر کامرانی

حفاظتی که انجام نشد

 ◄  زلزله سال1391 ورزقان و مناطق آسیب دیده در منطقه حفاظت شده دیزمار

 درروز شنبه ۲۱ مرداد ۱۳۹۱ زلزله ای در ۱۷ کیلومتری اهر  ده کیلومتری ورزقان اتفاق افتاد که موجب کشته شدن  ۳۰۶ نفر و مجروح شدن بیش از ۵۰۰۰ نفر شد . افزون بر آن در این زمین لرزه ۱۸ هزار و ۶۱۸ واحد مسکونی دچار آسیب شده و تعداد ۵ هزار و ۳۲۹ واحد مسکونی به طور کامل تخریب شدند. در  مجموع ۴۱۰ روستا دچار تخریب شده و ۶۵ روستا به طور کامل از بین رفته‌اند . بیشترین خسارت در اثر این زلزله به شهرستان‌های اهر، هریس، ورزقان، کلیبر، خداآفرین ، شبستر، سراب، مرند، تبریز وارد شد

در داخل  و محدوده  منطقه حفاظت شده دیزمار روستاهای بسیاری  چون روستای قولان ، روستای مسین، روستای مردانقم، روستای چای کندی، روستای کلان ، روستای آستمال، روستای دوست آشنا، و.... دچار آسیب های جدی شدند .

 زلزله ای که  ابتدا  حتی خبر آن  با  تاخیری 24 ساعته از رسانه ملی پخش شد!!!!!! که اگر زودتر رسانه ای می شد شاید جان بسیاری نجات پیدا می کرد . اما وقتی کمک رسانی آنهم با تاخیر آغاز شد ،  خبر های بازدیدهای تبلیغاتی این وزیر و آن وزیر و آن معاون و ..... از صدا و سیما مرتب پخش شد آنهم همراه وعده های سرا پا تبلیغاتی از جمله ساخته شدن  خانه های مردم  در مدت دو ماه و مشابه آن. ولی نکته قابل تامل در این زلزله 6 ریشتری  که موجب تخریب کامل بیش از۵ هزار واحد مسکونی و آسیب دیدگی بیش از  ۱۸ هزار واحد مسکونی شد آن است که  نشان می دهد که هم وطنانی که  در چند قدمی و زیر سایه غارتگران مس و کشوری دستکم در دولت نهم و دهم بیش از هشتصد  میلیارد  دلار در آمد نفتی داشت ، در چه مکان های سستی به نام مسکن!!! ، زندگی  فقیرانه داشته اند !!!!!در منطقه ای که بیش از 16 سال است از دل زمین هایش مس غارت کردند وسود های کلان از سهم بین نسلی به جیب زده اند  ولی نه تنها هرگز به استحکام خانه های مردم نپرداختند بلکه حتی  نیم نگاهی نیزبه وضعیت زندگی فرو رفته در فقر این منطقه نیانداخته ند  !!

 ◄  جنگل سوزی در منطقه به اصطلاح حفاظت شده دیزمار به دلیل عدم تجهیزات فوری خاموش کردن آتش حتی بعد از زلزله مرگبار

◀ 8 مرداد 1392 – سایت خدا آفرین - محرم فروغی شجاعی فرماندار شهرستان ورزقان : .....بعد از ظهر روز شنبه محدوده  15 هکتاری دچار حریق شده بود، که با همکاری عوامل آتشنشانی مهار شده بود.صبح روز یکشنبه به علت وزش باد در منطقه، آتش زیر خاکستر این آتش مهار شده، دوباره از سر گرفته شد تا اینکه آتش نشانان، بعد از ظهر روز گذشته، در محدوده ی ورودی به جنگلهای ارسباران در روستای آستامال، موفق به مهار کامل آتش سوزی شدند. بخشی از آتش سوزی نیز در محدوده ی مراتع روستای انویق صورت گرفته بود، این آتش سوزی در مجموع در 200 هکتار از مراتع ارسباران صورت گرفته بود، .....

 ◀ 10مهر  - 1392-تارنمای بخشداری خاروانا- آتش سوزی درقلب جنگلهای ارسباران حدود ۳۰۰هکتار از اراضی ملی  روستاهای آستمال ، آوانسر، انویق، کرینگان را درشهرستان ورزقان و منطقه خاروانا ازبین برد ، دراین آتش سوزی آسیبی به جنگلهای ارسباران وارد نشده وفقط مراتع سوخته وازبین رفته اند(ورزقان نیوز1)سی درصد از مراتع سوخته شده از مراتع روستای اوانسر در منطقه "گوزی" -"قارقا داشی" -چاریخ دیرسکی" میباشد.

◀  تیر ماه  1394 ایرنا-  علی وفادار فرماندار شهرستان ورزقان  : " 144 هزار هکتار مرتع و 45 هزار هکتارجنگل در حوزه شهرستان ورزقان وجود دارد که در صورت بروز آتش سوزی بدلیل نبود حتی ساده ترین امکانات در معرض خطر جدی قراردارند"

گویا امکانات باید از آسمان نازل شود!!!!!

 ◀ 7 مرداد  1394  سایت اهر نیوز-  مدیر کل حفاظت محیط زیست استان حمید قاسمی: شامگاه دوشنبه آتش سوزی در جنگل های قره داغ (ارسباران) در منطقه دیزمار و روستای اولیق در اثر بی احتیاطی عوامل انسانی رخ داده بود .در این آتش سوزی در حدود ۶ هکتار از مراتع مشجر و اراضی زراعی در آتش سوخت .....

◀ 15 مرداد  1394- باشگاه خبرنگاران جوان - حمید قاسمی مدیر کل حفاظت محیط زیست استان: آتش سوزی در مراتع حاشیه منطقه حفاظت شده دیزمار و روستاهای انویق و آستمال در اثر بی احتیاطی عوامل انسانی رخ داده بود که ... طبق برآورد اولیه بیش از یکصد و بیست هکتار از مراتع ملی که عمدتاً محدوده روستای انویق و بخشی از اراضی روستای آستمال که خارج از مناطق تحت مدیریت را در بر می گرفت، دچار حریق گردید.

◀ شهریور 1394 قدس آنلاین- امین امینیان فرماندار خداآفرین: حدود ده هکتار از مناطق حفاظت شده قره داغ با پوشش زراعی، مرتعی و جنگلی در محدوده این شهرستان طعمه حریق شد. این آتش سوزی از روز دوشنبه هفته گذشته در روستای   اولی از توابع بخش منجوان و در داخل محدوده حفاظت شده  دیزمار به علت بی احتیاطی افراد محلی آغاز شد.

◀ 3مرداد ۱۳۹۵ ایرنا  - امین امینیان فرماندار خداآفرین گفت : در اثر آتش سوزی در بالا دست روستای 'مشهد حسنلو' از بخش منجوان غربی در منطقه حفاظت شده قره داغ سی هکتار از پوشش گیاهی وعلفی این منطقه در آتش سوخت...... هفته گذشته هم پنجاه هکتار از مراتع وپوشش گیاهی مناطق حفاظت شده دیزمار شرقی بخش منجوان شهرستان خداآفرین طعمه آتش شده بود ....

◀۲۷ تیر ۱۳۹۷ خبرگزاری مهر -میر محسن حسینی قمی معاون اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان شرقی  امروز چهارشنبه در جمع خبرنگاران با بیان این‌که متاسفانه طی هفته گذشته چهار مورد آتش سوزی در جنگل‌های قره داغ گزارش شد، اظهار داشت: .....در بزرگترین مورد آتش سوزی، ۲۵۰ هکتار از منطقه حفاظت شده قره داغ در منطقه کلیبر شامل ۵۵ درصد مرتع، ۴۰ درصد مرتع مشجر و ۵ درصد منطقه جنگلی در آتش سوخت.....در سه مورد آتش سوزی دیگر نیز ده هکتار از منطقه حفاظت شده دیزمار و یک هزار و ۶۰۰ متر مربع از منطقه حفاظت شده قره داغ طعمه حریق شد......

◀9 تیر ۱۳۹۷ ایرنا : آتش سوزی در منطقه حفاظت شده دیزمار - میر محسن حسینی قمی معاون اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان شرقی: طبق برآورد اولیه ده هکتار از مراتع  (بخوانید خاکستر سازی ذخایر ژنتیکی )  این منطقه   دچارآتش سوزی شد ...........

◄  تخریب های هول انگیزی در کمین منطقه حفاظت شده دیزمار

 ◀29 فروردین1394 خبرگزاری مهر : الهویردی دهقانی نماینده ورزقان و خاروانا در مجلس شورای اسلامی به خبرگزاری مهر  از پیوستن این شهرستان به منطقه آزاد تجاری-صنعتی ارس در آینده نزدیک خبر می دهد  و در این رابطه می گوید :"در مرحله اول این طرح یکهزار و ۶۰۰ هکتار زمین در بخش خاروانا و دو منطقه از شهر ورزقان اختصاص داده می شود که شامل شهرک های صنعتی ورزقان و شهرک صنعتی مس است". 

◀  بر نامه های دیگری نیز  در تکمیل طرح های غارتگرانه منطقه آزاد آراز (ارس) پیش بینی شده است. از جمله ساخت نیروگاه های برق آبی آراز(ارس) میان دولت  ایران و ارمنستان که در آبان 1391 کلنگ زنی شد . این طرح که برخی از عملیات آن آغاز شده و قرار است تا 5 سال آینده به اتمام برسد ( 1399 )، نزدیک به 40 کیلومتر مرز آبی رودخانه آراز(ارس) با کشور ارمنستان را تحت تاثیر عملیات تخریبی و آلوده سازی قرار خواهد داد.  گفتنی است  نقطه شرقی این مرز ، تقریبا در مصب رودخانه مردانقم در آراز(ارس) و در منطقه حفاظت شده دیزمار و نقطه غربی این مرز نیز  نزدیک به مصب رودخانه خاروانا چای به  آراز(ارس)، یعنی پارک ملی کامتال قرار دارد.

منطقه حفاظت شده ارسباران

گزارش بررسی کانون دیده بانان زمین از منطقه حفاظت شده  ارسباران
 
-ذخیره گاه زیستکره ،پارک ملی  و منطقه حفاظت شده  ارسباران
Arasbaran  Biosphere Reserve & National Park 

 

منطقه حفاظت شده ارسباران با مساحت 72 هزار و465 هکتار در سال 1352 به مناطق حفاظت شده اضافه شد. درسال 1355(1976) همین مساحت به لحاظ اهمیت زیستی و ژنتیکی بالا در فهرست ذخیره گاه های زیستکره MABیونسکو قرارگرفت.
در حال حاضر(طبق فهرست نقشه سازمان حفاظت محیط زیست در تیرماه1391) ،مساحت این منطقه 86437 هکتار اعلام شده که حدود ده درصد آن (8926 هکتار) را پارک ملی ارسباران نام نهاده اندو بقیه آن (77511هکتار) نام منطقه حفاظت شده را یدک می کشد.
 

                       نقشه ذخیره گاه زیستکره ، پارک ملی و منطقه حفاظت شده  ارسباران

ماخذ نقشه : اطلس مناطق حفاظت شده -سال1385- علامت گذاری ، تعیین موقعیت سد خدا آفرین (بر پایه تصاویر ماهواره ای ) ،پارک ملی ارسباران ، نقشه منطقه حفاظت شده همجوار و..... از کانون دیده بانان زمین

منطقه ارسباران  با تاریخ هزاران ساله ایران زمین گره خورده  و بستری غنی و هستی بخش  برای تبلور زندگی بوده است. از همین روست که به جرات می توان آن را یکی دیگر از نماد های هویت زیستی ایران زمین دانست !!! که برخی آثار برجسته به یادگار مانده  از آن دوران چون  پل خدا آفرین که در زمان کورش بزرگ در  دوره هخامنشیان بر روی ارس زده شد و بعد ها در هر دوره ای باز سازی شد ، یکی از آنهاست. در زمان ساخت سد خداآفرین و  سد قيزقالاسي در همین منطقه  ، محوطه ای در حاشیه ی رود ارس کشف  شد با نشانه هايي از تمدن 7300 ساله "كورا ـ ارس". اما تاسف بار اینکه هیچ یک از این کشفیات که نماد هویت زیستی  ایران زمین بودند نه تنها باعث ایجاد طرح تحقیقاتی باستانشناسی  نشد، بلکه آنها را همراه بخش شمال شرقی ذخیره گاه ارسباران به همراه  4 روستا یعنی تاریخ شفاهی این بخش از ارس را عمدا زیر آب کردند و یک بار دیگر ثابت شد که  مافیای سد ساز  چه خصلت پلید ضد ایران  دارد !!!  و یا  شهر سه هزار ساله ی " اژدها داشی" که  در جریان انتقال خط لوله گاز به ارمنستان در ورزقان سر از خاک برون آورد که آن راهم به هیچ گرفتند !!!البته هنوز نمادهای تاریخی در این منطقه از دست ضد ایرانی ها  محفوظ مانده است  چون  :
*-قلعه بابک خرم دین یا   دژ "جمهور" ، بنایی باشکوه در ارتفاعاتی بلند در ذخیره گاه زیستکره ارسباران. بابک خرم دین، این دلاور مرد ایرانی که در1236 سال پیش، نزدیک به  24 سال در مقابل خلفای متجاوز و زور گوی عرب ایستادگی کرد و ارسباران را جایگاه پرشورترین مبارزات علیه خلفای متجاوز عرب کرد.  قیام پرشورخرم دینان منسوب به این دوره است . دلاور مرد ایران زمین که سرانجام  با خیانت یک ضد ایرانی خود فروخته دربار عرب به نام افشین با حیله دستگیر  و دژ بابک سقوط کرد . گویند وقتی  بابک را نزد معتصم خلیفه بردند  ،این خلیفه عرب که کینه بسیار از شکست های متوالی در مقابل خرم دینان داشت ،  ابتدا یک دست و یک پای سپهسالار بابک را قطع کرد و  بابک دست خون آلودش را به صورت کشید. خلیفه علت را جویا شد و می گویند  بابک  پاسخ داد که وقتی خون از تمام بدنم رفت نمی خواهم صورت  زرد  من را نشانی از ترس بدانی و خوشحال شوی ! سر این دلاور سپهسالار ایرانی  را قطع و برای مدتها در سامره آویزان کردند . گفتنی است قلعه جمهور یا دژ بابک خرم دین درسال 1349 توسط انجمن حفظ آثار باستانی به عنوان یکی از میراث های فرهنگی کشور به ثبت رسید.

             چشم اندازی از قلعه بابک خرمدین بر فراز ارتفاع 2700 متری  در شرق ذخیره گاه زیستکره
ماخذ تصویر : سایت تبریز ویکی لینکر

       چشم انداز  دیگری  از قلعه بابک خرمدین بر فراز ارتفاع 2700 متری  در شرق ذخیره گاه زیستکره
 
*-پلهاى خدا آفرین منسوب به دوره هخامنشى
*-غار وایقان که  از لحاظ کاوشهای باستان شناسی و هم از لحا ظ طبیعی و غارشناسی دارای اهمیت ویژه ای است*-قصر آینانلو( نزدیک روستای اسکلو ) *- قلعه پشتو  *- قلعه چوشون*-قلعه پیغام *-  قلعه وینه*- قلعه کلهر،و...
 
 پارک ملی و منطقه حفاظت شده ارسباران  در محدوده سه رودخانه  ارس (حدود 29 کیلومتر از این رودخانه  با جلگه هاو بیشه زار های ساحلی آن مرز شمالی و شمال غربی این منطقه تعیین شده)  رودخانه کلیبر (مرز شرقی) و  ایل گنه چای( مرز غربی ) قرار دارد .از جنوب نیز این منطقه محدود به کوه  قلندران(قندران) باشی(2887متر) و کوه سای گرام داغی(2761متر) است. کوه های معروفی نیز در داخل این منطقه هستند نظیر : کوه  توپخانه  ( 2890متر ) کوه آکه داغ -کوه قره موت –کوه وینه داغی- کوه جنگ داغی- کوه شاه اوتران- کوه قارون لار- کوه هراسروآرزومان- کوه آغداش- کوه آنزا - و...
 برف آبها ،آبهای جاری و آب چشمه های بسیاری چون :  چشمه ساري بلاغ -ساري چشمه- زرده چشمه- چشمه  وسي نعلي-  چشمه کاراني- چشمه ناولي بلاغ  ،  .... از طریق رود دره هایی چون : ستین چای، اسکو چای، مکیدی چای ، دگیر مای چای،  رودخانه توعلی، رودخانه ناپشته ، و...نهایتابه  رودخانه ارس منتهی می شوند.
 از سطح جنگل های هیرکانی یا همان ارسبارانی ارقام به روز شده ای یافت نشد  ولی آخرین رقم اعلام شده در مورد این جنگل ها رقم 19 هزارو125 هکتار است (  فصلنامه محیط زیست  پاییز 1373) به علاوه آمار به روز شده ای نیز در مورد وضعیت زیستگاه ها و جمعیت حیات وحش یافت نشد. تنها ارقام به دست آمده مربوط گزارش  دکترجمشید منصوری در مورد سیاه خروس Lyrusus mlokosieweczi ، در این منطقه است مربوط به  سال 1346 که تعداد آنها را  بالغ بر   30 الی 40 عدد تخمین زده است.
 

در دهه 70 اجراي طرح احياي نسل مارال  ( گوزن قرمز) به عنوان يكي از گونه هاي جانوري منقرض شده در آذربايجان شرقي شروع شد و به همین منظور محوطه ای را برای آن در نظر  گرفتند. در حال حاضر  محوطه حصار کشیده شده برای این منظور حدود ۱۸۰ هكتار است با نگهداری ۱۱ راس ماده و ۱۵ راس نر.
خبر گزاری مهر در ۸ آبان ۱۳۸۹ نوشت دو راس گوزن مارال تحت حمایت اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان شرقی در حین انتقال از ذخیره گاه بیوسفر "ارسباران" به جنگل های "فندقلو" در استان اردبیل تلف شدند

                         چشم انداز ی از اسارتگاه  مارال  درذخیره گاه زیستکره ارسباران
 

                       چشم انداز ی از اسارتگاه مارال درذخیره گاه زیستکره ارسباران
 
مرکز جمعیتی داخل  ذخیره گاه زیستکره ، پارک ملی و منطقه حفاظت شده ارسباران عبارتند از:روستای اینالو- روستای ستن، روستای قره قوچ بالا و پایین  ،روستای بویدوز ، روستای قره تیکانلو، روستای احمد لو،  روستای عاشقلو، روستای اوزان، روستای کلاله بالا و پایین، روستای کوره ذق، روستای تو علی بالا و پایین ، روستای جعفر آباد، روستای حیدر کانلو پایین و بالا ،روستای قاقالو،  روستای بابالوی، روستای مسجد لو - روستای وینق-   روستای تاتار بالا و پایین  ، روستای قلعه، روستای سالک، روستای ایشگه سو، روستای قارونلار،  روستای کشیش قشلاقی، روستای همان، روستای بنفشه ، روستای بخاری، روستای شاه حیدر، روستای بش انگیل، روستای همنشین، روستای محمود کاغی، روستای ابریق، روستای داش باشی، روستای تاره کند، روستای آراتوپ، روستای سوموکلی، روستای جیریلی تیکه داشی، روستای شیرنق، روستای گندمنان،  روستای عبا س آباد ، روستای ایلانکش، روستای یوسفلو ، و....( شهرستان  خداآفرین)
قلعه بابک ،روستای شجاع آباد،  روستای اسکلو ، روستای ناپشته ، روستای کلشکو ، روستای  کلاسور یا کلاثور ، روستای خریل -، روستای علی آباد- هجراندوست ، روستای آغویه ، روستای  شوخانا - روستای دَمیرچی- روستای خونیرود ، روستای بهروز ، مزگر، و.....( شهرستان کلیبر )

چشم انداز ی از جنگل های تخریب شده ارسباران
( محدوده روستای وایقان  شمال روستای اینانلو )
        حفاظتی که انجام نشد
 
 ◄ معدن خواری و داغان کردن زیستگاه های گیاهی و جانوری  در ذخیره گاه زیستکره ارسباران
 محوطه معدنخواری مس سونگون  متصل به  جنوب غربی ذخیره گاه زیستکره ارسباران و جنوب شرقی منطقه حفاظت شده دیزمار،  د ر ابر سازه های آب ساز طبیعی کوهستان ارسباران و حریم اکولوژیکی این مناطق قرار دارد . هیولایی که 16 سال پیش در این منطقه آزاد شد و در حال بلعیدن هر آنچه نشانی از حیات در کوهستان ارسباران را دارد، است !!!  و تاکنون تاثیرات ویرانگری براین منطقه گذاشته است .
◀روزنامه همشهری در 15تیرماه 1382 از قول حسین میرزایی مدیر کل محیط زیست استان آذر بایجان شرقی می نویسد :   
  "   از زمان اجرای پروژه ملی بهره برداری از سنگ مس معدن سنگون بیش از  هشتاد میلیون متر مکعب خاک جنگل منطقه حفاظت شده ارسباران و یکی از 9 ذخیره گاه زیستکره کشور جابجا شده است . تخریب جنگل و فرسایش خاک تاکنون مهمترین پیامد های مخرب معدن مس سونگون بوده است به طوری که 40 هکتار از اراضی جنگلی این منطقه تخریب شده است"
 
◀  اردیبهشت 1389 درست ده روز پس از حادثه فاجعه بار "کاوه سودا " در مراغه که براثرشکستن پنج استخرذخیره ضایعات شیمیائی این کارخانه،  بیش ازیک میلیون متر مکعب ضایعات سمی بصورت سیل جاری شد و ده هزارهکتار از زمینهای زراعی و باغات روستاهای اطراف مراغه و بناب را ویران و مسموم کرد ( ابعاد این فاجعه از نظر کارشناسان  قابل مقایسه با مسمومیت روستائیان بوپال هند بود) مشابه این حادثه درمنطقه ارسباران بوجود می آید  که بر اثر پرشدن حوضچه های مواد اسیدی که بعد ازتغلیظ مس تولید می کند ،حوضچه ها ی مواد سمی معدن ومرکزتغلیظ مس شکسته ومواد سمی به رود خانه اهرجاری شد و خسارات زیادی به مزارع اطراف رودخانه وارد آورد .
تصور چشم انداز  نیستی این میراث طبیعی ملی و بین المللی با فعال شدن معادن مس ، طلا و نقره  در  مناطق  خوینرود، بالوجه،  ، کالیجان، شرف آباد، اندریان،طویل آستمال، آوان، گوتلر، اوزی - سیه کلان - و...( قرار گرفته در مناطق به اصطلاح حفاظت شده ارسبارا ن و دیزمار و یا در حریم اکولوژیکی آنها )  دور از انتظار نیست!!!!!  چرا که هم اکنون جستجو گران مشغول شخم زنی ذخیره گاه زیستکره ارسباران برای مس و طلا و نقره  بیشتر هستنند ! 
 
◀روزنامه جام جم،  23 تير ماه 1390   : ........حسين ميرزايي، مديركل حفاظت و حمايت سازمان جنگل
 ها، مراتع و آبخيزداري: معدن مس سونگون 9 سال است كه با تمام توان به جان زيستگاه منحصر به فرد ارسباران افتاده تا 440 ميليون تن مسي را كه در دل زمين پنهان شده استخراج كند و با فرض ايجاد اشتغال و توهم توسعه، طبيعت بكر آذربايجان را زخمي كند............در حال حاضر عرصه مورد تقاضاي مس سونگون 6700 هكتار است كه براي يك معدن، محدوده وسيعي است. مطالعات اين معدن از سال 68 شروع شده و كار آن عملااز سال 71 كليد خورده آن هم بدون مجوز. جالب است كه سال 71 همكاران ما بلافاصله در منطقه حاضر مي شوند و طي عمليات نقشه برداري متوجه مي شوند كه اين معدن 70 هكتار جنگل و 90 هكتار مرتع را تخريب كرده. براي همين پرونده اي تنظيم مي كنند تا جايي كه سال 73 اين پرونده يك بار ديگر به روز مي شود. در حالي كه ميزان تخريب آن هم فقط در عرض 2 سال به تخريب 148 هكتار جنگل و 228 هكتار مرتع افزايش يافته است. حالااي كاش اينها به اين ميزان تخريب قانع باشند. در حال حاضر برآورد همكاران ما اين است كه ميزان تخريب جنگل و مرتع به بيش از 2 هزار هكتار رسيده است. بايد توجه داشت كه مجريان اين معدن در حال ساخت 2 كارخانه فرآوري محصولات معدني هم هستند........... 
◀آقای عبدالله اشتری مدیرعامل انجمن حفظ محیط کوهستان در گفتگو با خبرنگار مهردر 12 تیر ماه 1390 در این باره می گوید :
"متعاقب خبرهای واصله به انجمن حفظ محیط کوهستان در روزهای گذشته مبنی بر تشدید تخریب در منطقه ارسباران، اعضای این انجمن به این منطقه عزیمت کرده و از نزدیک این مسئله را بررسی کردند. در بازدید به عمل آمده مشخص شد که عوامل و مجریان مس سونگون، از محدوده تعیین‌شده معدن به دفعات تجاوز کرده و با هدف کشف معدن جدید، بدون توجه به کمترین ضوابط حفظ محیط طبیعی، منطقه را تبدیل به ویرانه کرده‌اند. به ‌گفته اشتری، در چند منطقه از جمله بول مرک و هفت‌چشمه (خوینه‌رود)  این تخریبها از شدت بیشتری برخوردار بوده به طوری که ترانشه‌های متعددی در عرصه مراتع درجه یک ایجاد شده است. همچنین منطقه جنگل قرنیخ توسط مجموعه‌ای از راه‌های متعدد احاطه شده و احتمال می‌رود تخریب پوشش گیاهی و جابجایی خاک، خسارات شدیدی به بافت جنگلی منطقه وارد کند"    وی در بخش دیگری از سخنان خود به خبرگزاری مهر می گوید :    " دست‌اندازی عوامل معدن مس سنگون خارج از محدوده تعیین‌شده، طی بازدیدی که در سال 1387 توسط اعضای انجمن حفظ محیط کوهستان از مناطق مختلف ارسباران صورت گرفت، محرز شد و در آن زمان نیز هشدارهای لازم از سوی دست‌اندرکاران این انجمن به سازمان‌هان ذیصلاح داده شد.... متاسفانه تاکنون هیچ پرونده تخلفی برای مجریان طرح معدن مس سنونگون درمراجع ذیربط قانونی به‌ثبت‌ نرسیده که این مسئله جای سؤال داردجنگلهای ارسباران واقع در شمال غرب کشور، از پدیده‌های نادر و منحصر به ‌فرد طبیعی کشور است......"

           چشم اندازی از تخریب هولناک مافیای مس  در  بستر جنگل های باستانی ارسباران
  این میراث طبیعی  نسل ها
ماخذ تصویر:  ایرنا- اسفند 1396

◄  راه زنی با تکه پاره کردن زیستگاه های گیاهی و جانوری در ذخیره گاه زیستکره ارسباران

◀ ایجاد راه كليبرـ جانانلو به طول 40 کیلومتر و در امتداد دره كليبرچاي .اين راه از منطقه حفاظت شده ارسباران عبور داده شده  که در شهریور 1391 به دست معاون اول رئیس جمهور وقت به بهره برداری رسید. ارسلان هاشمی، مدیرعامل آب منطقه‌ای استان که مجری حدود25 کیلومتر از این راه است  و دو خدمت تخریبی سدسازی و راه زنی را  باهم انجام می دهد !!! در دیماه 1391 منعکس در جام جم آنلاین می گوید:
" ..... قرار شد حدود 42 کیلومتر جاده در منطقه احداث شود که با تصویب آن مقرر شد حدود 25.5 کیلومتر عملیات را آب منطقه‌ای و بقیه را وزارت راه و شهرسازی عهده دار شود. هنگام عملیات اجرایی با مشکلات و موانع فراوانی مواجه بودیم اما بالاخره شهریور امسال این پروژه به اتمام رسید......، مخالفت‌های مکرر محیط زیست برای اجرای طرح باعث شد تعهد کنیم در مسیر جاده مواردی چون روگذر (گالری) و پاسگاه احداث شود اما باتوجه به نیاز سه میلیارد تومان اعتبار برای احداث این گالری‌ها و کمبود شدید مالی سازمان، تاکنون موفق نشدیم به تعهدات خود عمل کنیم..... وی می‌گوید: احداث جاده در منطقه باعث تردد آسان محیط‌بانان و حافظان محیط‌زیست شده، به‌طوری که آنها براحتی می‌توانند طول جاده را با خودرو یا پیاده بپیمایند و پایش و کنترل منطقه را با سهولت انجام دهند...... "
 
◀طرح دو بانده کردن جاده مرزی اصلاندوز به جلفا که بخشی از آن شمال ذخیره گاه ارسباران و منطقه حفاظت شده ديزمار  را  متاثر خواهد کرد
 
 ◀  طرح بزرگراه  تبریز ـ اهر ـ باکو . در این رابطه ارسلان فتحی پور نماینده کلیبر و خداآفرین باز همان  بهانه های نخ نما شده  عقب مانده  یعنی " از بن بست در آوردن " را  مطرح می کند که معنی واقعی آن آزاد کردن ذخیره گاه ارسباران  برای زمین خواری است !!!!!  وی در 4 شهریور 1394 به ایرنا می گوید : " یکی از محورهای مهمی که می تواند این منطقه را از بن بست نجات دهد، بزرگراه اهر– تبریز و ادامه آن به کلیبر و خداآفرین و اتصال آن به نقطه صفر مرزی است."
 
◀طرح بزرگراه بین المللی تبریز ـ ارمنستان  که کلنگ آن در ۲۵ ارديبهشت ۱۳۸۹ به زمین زده شده   این راه نیز از داخل  ذخیره گاه زیستکره ارسباران عبور داده خواهد شد. ایرنا در 14 اردیبهشت ماه 1390 از قول نماینده تبریز، آذرشهر و اسکو در توجیه گردشگری این راهزنی ، چنین می نویسد :  " .... مسیر عبور بزرگراه تبریز - ارمنستان که از شهرستان های ورزقان و کلیبر در منطقه شمال غربی آذربایجان شرقی تعیین شده است، یکی از نقاط بکر طبیعی استان آذربایجان شرقی به شمار می رود ......علیرضا منادی یکی از نمایندگان مردم تبریز، آذرشهر و اسکو در مجلس شورای اسلامی در این زمینه، گفت : با توجه به اینکه این بزرگراه در یک مسیر گردشگری فوق‌العاده احداث می‌شود، علاوه بر مزیت های اقتصادی، می تواند در جلب و جذب گردشگران و همچنین اولویت دادن مسافران منطقه به انتخاب مسیر یاد شده، موثر باشد. ....." 
  یک بار دیگر نمایندگان مجلس که خود می بایست حافظ تعهدات بین المللی کشور ایران در حفاظت از ذخیره گاه های زیستکره باشند، از آنجا که برای مناطق حفاظت شده پشیزی ارزش قائل نیستند ، تبلیغاتچی راه زنی در این ذخیره گاه زیستکره شده اند . در کجای دنیا تخریب ذخیره گاه زیستکره، با ایجاد بزرگراه و تکه پاره کردن آن به عنوان چشم انداز جذاب برای گردشگران مطرح می شود؟؟؟؟!!!!   گفتنی است خبر گزاری جمهوری اسلامی در 8 اسفند 1393 از پیشرفت 25 درصد ی این بزرگراه خبر می دهد .
◄  جنگل سوزی و خاکستر سازی ذخایر ژنتیکی  در زیستگاه های حیات وحش  ذخیره گاه زیستکره ارسباران
جنگل سوزی و خاکستر سازی ذخایر ژنتیکی، همانند دیگر مناطق حفاظت شده، بارها در زیستگاه های حیات وحش و ذخیره گاه زیستکره ارسباران اتفاق افتاده ولی  مانند همیشه ،به علت عدم وجود امکانات  اطفای حریق،  این آتش سوزی ها به سختی و با بدوی ترین وسایل در مدت زمان طولانی خاموش شده و همین مسئله باعث وارد شدن خسارات جبران ناپذیر به  جنگل و پوشش گیاهی آن شده است. در ادامه به برخی از این آتش سوزی ها که رسانه ای شده است اشاره می شود :
◀1379همشهری- طی دو فقره آتش سوزی به فاصله بسیار کم در منطقه جنگلی ارسباران کلیبر70 هکتار جنگل و مرتع نابود شد.
◀28 آبان 1389 خبرگزاری مهر - رستم صادقی مدیر کل منابع طبیعی آذربایجان شرقی: دو هکتار از مراتع جنگلی ارسباران در ورزقان دچار حریق شد...... آتش سوزی اخیر در جنگل های ارسباران درست در منطقه ای اتفاق افتاده بود که به خاطر صعب العبور بودن تنها با بیل و کلنگ و آتش کوب امکان اطفای حریق وجود داشت .....
◀8مهر1392 خبرگزاری مهر- آتش سوزی در جنگل های ارسباران بعد از دو روز مهار شد.....آتش سوزی جنگل های ارسباران که صبح شنبه از حوالی ساعت 10 صبح آغاز به بلعیدن درختان بیش از 200 هکتار از مراتع ارسباران کرد، ظهر امروز دوشنبه بالاخره مهار شد.
◀ 12مرداد 1393خبرگزاری مهر -علی شاهد رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان کلیبر از سوختن هزار متر مربع از پارک ملی ارسباران در پی آتش سوزی خبر داد.
◀اول شهریور1393فارس-خلیل ساعی مدیرکل ستاد بحران استانداری آذربایجان‌شرقی: ده هکتار از جنگل‌های ارسباران در حوالی روستای قاسم کندی از توابع شهرستان کلیبر دچار حریق شد.......
◀21 شهریور1394 فارس- فرماندار شهرستان خداآفرین: حدود ده هکتار از مناطق حفاظت شده ارسباران طعمه حریق شد....این آتش‌سوزی از روز دوشنبه هفته گذشته در روستای « اولی» ازتوابع بخش منجوان و در داخل محدوده حفاظت شده «دیزمار» به علت بی‌احتیاطی افراد محلی آغاز شد....
◀ 3مرداد ۱۳۹۵ ایرنا  - امین امینیان فرماندار خداآفرین گفت : در اثر آتش سوزی در بالا دست روستای 'مشهد حسنلو' از بخش منجوان غربی در منطقه حفاظت شده ارسباران سی هکتار از پوشش گیاهی وعلفی این منطقه در آتش سوخت......
◀ ۲۶مرداد ۱۳۹۵ خبرگزاری مهر : ، داوود قاسم زاده مدیر روابط عمومی اداره کل محیط زیست آذربایجان شرقی : پنجاه  هکتار از اراضی ارسباران طعمه حریق شد. از این بین یک هکتار نیز ار جنگل های ارسباران طعمه حریق شده است.
◀ 17مرداد 1396ایرنا - حجت علیزاده رییس اداره منابع طبیعی خداآفرین  گفت : این آتش سوزی در محدوده روستاهای مشهد حسنلو - کلاله سفلی از توابع بخش منجوان خداآفرین روی داد....بر اثر این آتش سوزی های اتفاق افتاده در هفته جاری حدود  5  هکتار از پوشش گیاهی مشجر و بوته زار مراتع منطقه از بین رفته است
◀ 29آبان 1396خبرگزاری مهر  :منطقه کوه دیوری کلیبر از ساعتی قبل دچار آتش سوزی شد
◀۲۷ تیر ۱۳۹۷ خبرگزاری مهر -میر محسن حسینی قمی معاون اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان شرقی  امروز چهارشنبه در جمع خبرنگاران با بیان این‌که متاسفانه طی هفته گذشته چهار مورد آتش سوزی در جنگل‌های ارسباران گزارش شد، اظهار داشت: .....در بزرگترین مورد آتش سوزی، ۲۵۰ هکتار از منطقه حفاظت شده ارسباران در منطقه کلیبر شامل ۵۵ درصد مرتع، ۴۰ درصد مرتع مشجر و ۵ درصد منطقه جنگلی در آتش سوخت.....
◄  تصاحب و تملک میراث طبیعی ملی نسل ها در ذخیره گاه زیستکره ارسباران،پشت نقاب طرح های گردشگری ویرانگر
این منطقه نیز به دلیل طبیعت جنگلی و پوشش گیاهی و همچنین وجود آثار تاریخی با ارزش، بدون توجه به حفاظتی بودن آن و البته زیر نظر متولی قانونی آن یعنی سازمان حفاظت محیط زیست ، مورد هجوم  انواع طرح های مخرب گردشگری قرار گرفته است. به مواردی از آن اشاره می شود : 
◀ ساخت تله کابین و مجتمع تفریحی در اطراف قلعه بابک در ذخیره گاه زیستکره ارسباران در سال 1392 آغاز شد. در آن  طرح هایی چون شهر بازی، رستوران، شهرک سینمایی، رصدخانه ، فضاهای تجاری و مجموعه های ورزشی پیش بینی شده است  و زهی تاسف  برای سازمان حفاظت محیط زیست که خود مبلغ چنین تخریب هائی در یک ذخیره گاه زیستکره است. در پورتال سازمان حفاظت محیط زیست-اداره کل محیط زیست آذربایجان شرقی، به شکل رسمی ،این طرح مورد تایید قرار گرفته و برای آن تبلیغ شده است : "ایجاد زیرساخت براى احداث کمپ سیاحتى و اقامتى در اطراف قلعه بابک با اعتبار ۳ میلیارد ریال..... قلعه بابک به عنوان یکى از قلاع تاریخى استان.... لذا ایجاد زیر ساخت جهت احداث کمپ در سمت جنوبى قلعه پیشنهاد مى‌گردد."
برای بازدید از قلعه بابک در دخیره گاه زیستکره ارسباران نیاز به هیچگونه زیر ساختی نیست ، امری که تاکنون انجام می شده !!!! اما  رانتخواران و سوداگران میراث های فرهنگی و طبیعی متعلق به نسل ها برای  تصاحب و مال خود کردن این میراث ها ، این بار با اسم رمز  " زیر ساخت"  وارد میدان شده اند  !!!!
◀ جدا کردن و حصارکشی 50 هکتار از مهم ترین مناطق جنگلی  مکیدی و رودخانه مکیدی چای و آنهم در کنار منطقه امن پیردره سی  تحت عنوان پارک جنگلی مکیدی.
  به گفته بسیاری از ساکنین منطقه مکیدی ، تا چند سال پیش منطقه مکیدی جنگلی بکر و دست نخورده بود. اما حالا به لطف حفاظت سازمان حفاظت محیط زیست، منطقه در اختیاز مافیای گردشگری گذاشته شده است. تراب محمدی مدیرکل میراث فرهنگی،صنایع دستی وگردشگری آذربایجان‌شرقی در افتتاح 6 طرح گردشگری شهرستان کلیبر از جمله در منطقه جنگلی مکیدی (قلعه دره‌سی) در 31 شهریور 1392 به خبرگزاری فارس دربارۀ برخی طرح های داخل ذخیره گاه زیستگره ارسباران می گوید:     ".... قلعه دره‌سی کلیبر با این افتتاح‌ها از نظر زیرساختی تکمیل شده و آماده توسعه پس از واگذاری به بخش خصوصی است، پیش از این چهار مجتمع سرویس بهداشتی در این کمپ احداث شده بود که امروز امکاناتی نظیر نمازخانه، راه دسترسی به طول 500 متر و مخزن 6 هزار لیتری آب آشامیدنی نیز تامین شده است."
تراب محمدی مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان‌شرقی در مورد منطقه آینالوکه مثلا برای احیای  مرال بخشی از آن حصارکشی شده ، در همان خبر می گوید:
" آخرین سرویس بهداشتی در سه راهی آینالو در دست ساخت بوده و داخل کمپ آینالو با امکانات 40 آلاچیق، بازسازی سرویس‌های بهداشتی و مجتمع رفاهی شامل نمازخانه و فروشگاه ،امسال تکمیل و راه‌اندازی می‌شود."  وی همچنین گفت: "  سال گذشته نیز سرویس‌های بهداشتی در آن افتتاح شده(افتتاح دستشویی !!!!! ) و امسال نیز کمپ شجاع‌آباد با امکاناتی نظیر نمازخانه و سرویس‌های بهداشتی و فروشگاه در این محور تجهیز شد.  وی راه‌اندازی سرویس‌های بهداشتی در کمپ گردشگری مکیدی و روستای اسکلو را از دیگر طرح‌های بهره‌برداری شده در این منطقه برشمرد"...
البته تمام این خودکامکی و تصاحب اراضی صد درصد ملی متعلق به نسل ها در ذخیره گاه ژنتیکی  ارسباران با کلید رمز سرویس بهداشتی  و نماز خانه  آغاز می شود!!!  اما این بازی ها و تخریب های بنیان کن به بهانه نمازخانه و مسجد و توسعه امام زاده و مشابه آن، پروژه های نخ نما شده ای است که تاکنون بسیاری از مناطق بکر این آب و خاک را به روز سیاه نشانده و به چنگ رانت خواران در آمده است !!!  مثل اینکه در یک محیط طبیعی، عبادت و نماز خواندن در روی خاک معصیت دارد و حتما باید کلی درختان باستانی آخرین جنگل های ارسبارانی را قطع کرد و نماز خانه ساخت و زیر سقف و روی فرش نماز خواند !!!
 

                  چشم انداز ی ازجنگل های تخریب شده ارسبارانی در منطقه " مکیدی"
 
◀  طرح های گردشگری ویرانگر در ، اطراف روستا های  آغویه  ، علی آباد  و مسیر اسکلو  . این مناطق در جنوب غربی  ذخیره گاه زیستکره ارسباران ، در غرب قلعه بابک و شمال منطقه امن  پیردره سی  و شمال پارک جنگلی مکیدی  قرار دارد . رودخانه هایی چون  ناپشته چای ، مکیدی چای ، اسکلو چای و چشمه های بسیاری از جمله پشمه آغویه زیستگاه های امنی را در منطقه بوجود آورده بودند که اکنون مورد سوداگری قرار گرفته اند .
در گزارشی در سایت پایگاه خبری "کلیبر خبر" در 4 آبان 1394 در خبری تحت عنوان " زمین خواری در میشه پاره  به بهانه احداث هتل، اهالی دو روستا را رو در روی هم قرار داد"   بهمراه اسناد تصویری از قطع درختان و آتش زدن درختان .در بخشی از این گزارش آمده است :   دست‌ اندازی چند شهروند در چشمه‌ روستای آغویه به بهانه‌ ساخت هتل در روستای علی‌آباد، اهالی این دو روستا را تا آستانه‌ درگیری پیش برده است.....

                 چشم انداز ی ازجنگل های نابوده شده  ارسبارانی در منطقه " آغویه "
 
نمونه ای از  آگهی های فروش اراضی ملی متعلق به نسل ها ، در ذخیره گاه زیستکره ارسباران :
◀ فروش باغچه به متراژ 500 متر 16 متر بر جاده قدیم اسکلو  دارای درختان سیب و گردو  با سند. واقع در منطقه گردشگری – رامین وحدت تلفن : .....
◀فروش قطعه زمین ویلایی در نزدیکی قلعه بابک به مساحت 6000 متر
◀فروش قطعه زمین ویلایی در نزدیکی قلعه بابک به مساحت 6000 متر مربع با سند شش دانگ دارای آب رایگان و برق سه فاز که به صورت 2000 متر مربع با سند دو دانگ نیز در محوطه توریستی قلعه بابک جهت ویلا سازی فروخته می شود.جهت اطلاعات بیشتر می توانید با شماره همراه ........ (آقای محمد درگاهزاده ) تماس حاصل بفرمایید.
◀ارسال آگهی 9 مهر 1392 – اجاره ویلا در کلیبر قلعه بابک - با مناسب ترین امکانات
◀ فروش ویژه باغ ویلا در منقطه آزاد گردشگری قلعه بابک کلیبر- قیمت : توافقی- فروش باغچه دارای درختان سیب وگردو به متراژ 500 متر به ابعاد 13در 38 متر دارای سند ومجوز تغییر کاربری- ارسال آگهی 8 مهر 1394
 ◀فروش ویلا در منطقه آزاد گردشگری قلعه بابک فرصتی مناسب برای دوستداران طبیعت با تمامی امکانات دارای راه آب.برق ،گاز و باغ به متراژ1400 متر و ویلابه متراژ 100متر با چشم اندا ز- قیمت توافقی
◀فروش زمین ویلایی در متراژهای مختلف واقع در شهرستان کلیبر- روستای توریستی مکیدی. با قیمت مناسب. علاقمندان جهت کسب اطلاعات بیشتر تماس بگیرند.نام: اصغر سرهنگ زاده
◀ و........
  ◄  سد سازی و به زیر آب بردن بخش هایی از شمال شرقی ذخیره گاه زیستکره ارسباران  سد خدا آفرین -عملیات تخریبی  سد خداآفرین در سال 1379 در غرب پل تاریخی خداآفرین  ودر آذر ماه سال 1387 آبگیری شد و بخش هایی از شمال شرقی ذخیره گاه زیستکره ارسباران را به زیر آب برد. در اسفند 1391 هاشمی مدیرعامل شرکت آب منطقه ای آذربایجان شرقی به ایرنا می گوید با آبگیری سد چهار روستا با 591 واحد و سه هزار نفر در داخل مخزن قرار گرفته است .

منبع: http://www.earthwatchers.org/ARAS-1a.html

ثبت جهانی «ارسباران»

گفت وگو با انوشیروان شیروانی مجری پرونده ثبت جهانی جنگلهای ارسباران

 ثبت جهانی «ارسباران» در گرو یک جابه جایی !

کارشناسان یونسکو هر بخشی از جنگل که با سد و معدن، جاده و روستا زخم شده بود را بیرون کشیده بودند

ورزقان در جنوب ارسباران تنها جایی از ایران است که در آن فسیل «ماموت» کشف شده و بسیار ارزشمند است.

 

جنگل‌های ارسباران در فهرست جهانی یونسکو قرار نگرفت و انتظار ایرانی‌ها برای ثبت یکی از پهنه‌های جنگلی کشور بعد از دو دهه به بار ننشست. کارشناسان ایرانی در حالی از اجلاس جهانی یونسکو در منامه بحرین دست خالی بازگشتند که تمام تلاش خود را برای ثبت جهانی آن کرده بودند. آنها هر موضوعی که می‌توانست در مقابل جهانی شدن ارسباران بایستد را حذف کردند.

 

  . پرونده‌ای که آنها به اجلاس جهانی برده بودند نه تنها تمام وسعت جنگل‌های ارسباران نبود که تمام منطقه حفاظت شده را هم در بر نمی‌گرفت؛ بخشی از منطقه حفاظت شده بود. بخشی که کمتر از حضور انسان تخریب شده بود اما همان هم به سد زمین‌های کشاورزی خورد و ثبت جهانی نشد. همین موضوع بهانه گفت‌و‌گوی ایران با «انوشیروان شیروانی» مجری پرونده ثبت جهانی جنگل‌های ارسباران شد. او می‌گوید: «یک شیرمرد در قامت استاندار می‌تواند بخشی از منطقه حفاظت شده ارسباران را ثبت جهانی کند.» گفتنی است در باره این موضوع به رغم یک هفته تلاش و تماس خبرنگار «ایران» با دفتر و مسئول روابط عمومی استانداری آذر بایجان شرقی هیچ مقام و مسئولی حاضر به گفت وگو با «ایران» نشد تا مشخص شود استانداری چه برنامه ای برای برداشتن تنها مانع ثبت جهانی جنگل های ارسباران دارد!

بخش بسیار زیادی از جنگل‌های ارسباران شرایط ثبت جهانی را نداشت؟

بله. ما بخشی از ذخیرگاه «زیست سپهر» (منطقه حفاظت شده) را انتخاب کردیم که کمترین تعداد روستا را بتواند در خودش جا داده باشد. چون می‌دانید که منطقه حفاظت شده ارسباران نزدیک به 78 روستا دارد. بخشی که ما انتخاب کردیم نزدیک به 47 روستا دارد. بیشتر از این نمی‌توانستیم حذف کنیم چون روستاها در دل منطقه پراکنده شده بودند.

در نهایت پرونده از سوی یونسکو رد نشد اما پذیرفته هم نشد؟

بله. پرونده دیفر(پرونده‌هایی که ثبت آنها به‌دلیل نقص پرونده به دو سال بعد از ارسال موکول شده‌اند) شد. یعنی شاخص‌ها و معیارها از ما پذیرفته شدند اما یونسکو در حوزه مدیریت دست گذاشت روی روستاهایی که در منطقه وجود دارد و گفت: «باید زمین معوض به کشاورزان داده شود و زمین‌های کشاورزی جا به جا بشوند. نباید دیگر در این منطقه کشاورزی انجام شود تا پرونده ثبت جهانی شود.»

 خاطرم هست که استاندار پیشین، قبل از اینکه شما به اجلاس جهانی یونسکو بروید، قول جا به جایی زمین‌های روستایی را داد. نتوانستید یونسکو را متقاعد کنید؟

یونسکو می‌گوید اینکه استاندار موافقت کرده، خوب است اما کافی نیست. شما هر وقت زمین‌ها را جا به جا کردید، بیایید پرونده را مطرح کنید. حرفشان هم منطقی است. اگر نفر(استاندار) بعدی آمد و گفت:«من این کار را نمی‌کنم، چه؟» پرونده خارج می‌شود، به همین سادگی.

وسعت زمین‌های کشاورزی این 47 روستا چقدر است؟

حدود 1500 هکتار. از سوی دیگر در پایین دست سد خداآفرین در ارسباران چیزی نزدیک به 45 هزار هکتار زمین کشاورزی وجود دارد ما می‌گوییم معادل همان 1500 هکتار را از این منطقه به کشاورزان بدهید.

سد خداآفرین خارج از عرصه‌ای است که قرار است جهانی شود؟

بله. می‌دانید جایی که می‌خواهد جهانی شود نباید معدن یا سد باشد. بنابراین سد خداآفرین بیرون از عرصه و حریم ماست. زمین‌های اطراف آن قبلاً مراتع ملی بود که برای کشاورزی صنعتی شبکه‌بندی شد. ما پیشنهاد دادیم که از زمین‌های اطراف سد به کشاورزان منطقه حفاظت شده داده شود. الان کشاورزان در منطقه حفاظت شده گندم می‌کارند و هکتاری 500کیلو برداشت می‌کنند، درآمدی برای آنها ندارد. حیات وحش هم محصولاتشان را نابود می‌کند. خب اگر به جای 50 هکتار زمین دیم، 50 هکتار زمین آبی بدهند معلوم است که می‌پذیرد. البته این کار باید روی حساب و کتاب انجام شود. مثل طرح خروج دام در جنگل‌های خزری نباشد که به دامدار زمین دادند، زمین را گرفت، فروخت، دوباره برگشت توی جنگل. چون واگذاری‌ها بی‌حساب و کتاب بود.

الان مسأله چیست. شما پیشنهاد زمین معوض دادید، استاندار هم پذیرفته است. چرا اجرایی نمی‌شود؟

نمی دانم. این را باید از استانداری بپرسید. من اطلاعی ندارم. من مسئول اجرایی نیستم، مجری و مسئول نگارش پرونده هستم. ما در حد توانمندی خودمان توانستیم ثابت کنیم که این منطقه شاخص و معیارها را برای ثبت جهانی دارد ولی خب آنها انگشت روی زمین‌های کشاورزی گذاشتند. ما هم حرفی نداشتیم. گفتند این کار را بکنید ما هم ثبت می‌کنیم. ولی الان بحث مهمتر شاید این باشد، بیابان لوت ما ثبت جهانی شده است. چه کار کردیم برای بیابان لوت؟ چه اقدامی انجام دادیم که پس فردا به بیابان لوت کارت قرمز ندهند.

چرا فکر می‌کنید که بیابان لوت کارت قرمز می‌گیرد و به سرنوشت «ژئوپارک قشم» دچار و ثبت جهانی خارج می‌شود؟

چون هیچ حمایتی نشده است. وقتی جایی ثبت جهانی می‌شود، بودجه‌ای هم برایش در نظر می‌گیرند سازمان‌ها همکاری می‌کنند ولی بودجه‌ای تزریق نشده است. ما باید کلی کار ترویجی برای آگاهی مردم و مسئولان انجام بدهیم. الان شما از سه استاندار(کرمان، سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی) در منطقه بیابان لوت بپرسید، چقدر از ثبت جهانی آگاهید؟ اصلاً به چه دردی می‌خورد؟ ببینید چقدر اطلاع دارند. خب این کارها هزینه بردار است، این هزینه را کی باید تأمین کند؟ باید یک ردیف بودجه مستقل برای آن در نظر گرفته شود. قراراست توریست و دانشگاهی برای بازدید بیایند. الان فرض کنید که ارسباران را ثبت جهانی کردیم! زمین‌های کشاورزی را هم خارج کردیم. آیا آن چارچوبی که ما تدوین کردیم به لحاظ تعداد پرسنل حفاظتی و امکاناتی که باید در اختیار سازمان حفاظت محیط زیست قرار بگیرد، کلاس‌های آموزشی که باید برای مردم برگزارشود و... اجرا می‌شود. آیا آن امکاناتی که لازم است ایجاد می‌کنیم تا مردم از فقر نسبی خارج شوند؟ آیا انجام این برنامه‌ها در بازه زمانی کوتاه امکانپذیر است؟ نخیر. بنابراین شاید به جای اینکه به سراغ ثبت جهانی برویم بهتر است آنچه داریم در این وضعیت حفظ کنیم.

آقای شیروانی به طرز عجیبی در 8 ماهه گذشته قطع درختان ارسباران افزایش یافته است.

برخی دلیل آن را طرح تنفس می‌دانند. چقدر احتمال می‌دهید ثبت جهانی ارسباران و چتر حمایتی در افزایش قطع درختان نقش داشته باشد؟ به هرحال جامعه بهره بردار می‌داند که ثبت جهانی یعنی هیچ کس اجازه قطع یک درخت را نخواهد داشت!

نه در منطقه حفاظت شده ارسباران این اتفاق نمی‌افتد، چون سازمان محیط زیست و جنگل‌ها بشدت روی آن متمرکز هستند. مردم محلی آنجا هم راضی به قطع درختان نیستند. قطع کنند که چه بشود؟

چوب صنایع بهره بردار و صنایع چوب تأمین می‌شود! درآمدزاست!

نه خانم برای برداشت چوب و فروش آن، منطقی باید وجود داشته باشد. باید این چوب را بتوانند جا به جا کنند چون هزینه گزافی دارد. مردم محلی این توان را ندارند. کار قاچاقچی‌ها است.

 من هم می‌خواهم بدانم که قاچاقچی‌ها چقدر می‌توانند از دل منطقه حفاظت شده چوب بردارند. بالاخره کامیون کامیون چوب از جنگل‌های ارسباران خارج می‌شود!

این پدیده ربطی به ثبت جهانی یا غیرجهانی ندارد. هرجایی که در کشور جنگل وجود دارد این تهدید هست. در جنگل‌های خزری هم هست در زاگرس و ارسباران هم. اتفاقاً آگاهی مردم محلی آنجا بیشتر از مردم خطه شمال کشور است. همکاری بسیار خوبی با ما داشتند.

ولی گفتید محیطبان‌ها و خانواده‌هایشان تهدید می‌شوند، از سمت چه کسانی تهدید می‌شوند؟

من که عرض کردم، آدم‌هایی که خلافکار و قاچاقچی هستند. همه هم در منطقه نیستند.

بله. من هم همین را می‌گویم. خیلی از قاچاقچی‌های چوب در منطقه نیستند و از بیرون می‌آیند.

بله از بیرون می‌آیند ارسباران. البته از بیرون آمدن هم فقط شامل حال ارسباران نمی‌شود. برای همه جنگل‌ها این تهدید وجود دارد. جنگل‌های کالیفرنیا هم دچار آتش‌سوزی می‌شود. امسال آلمان 16 اثر میراث طبیعی‌اش چه پارک ملی چه ژئوپارک‌ها، کارت زرد و قرمز گرفت و برخی از آنها از لیست یونسکو خارج شدند. تازه این آثار مربوط به کشور توسعه یافته‌ای مثل آلمان بود. این اتفاق‌ها فقط برای ایران نیست.

مسأله دام و وجود 10 هزار عشایر کوچ رو در منطقه مانع ثبت جهانی نمی‌شود؟

از جمله مسائلی که در منطقه حفاظت شده با آن رو به رو هستیم وجود عشایر و دام‌های آنهاست. البته سعی کردیم خیلی برای آنها(یونسکو) مشهود نباشند اما دیدند. ولی مشکل ما زمین‌های کشاورزی است. زمین کشاورزی وسط منطقه حفاظت شده از دید آنها پذیرفته شده نبود. هرچند من از چند پرونده از جمله یک پرونده مربوط به چین که ثبت شده بود نمونه آوردم که نشان می‌دهد که مزارع کشاورزی و مزارع چای وسط منطقه حفاظت شده ثبت در یونسکو وجود دارد.

پاسخ کارشناسان یونسکو چی بود؟

خیلی جواب قانع‌کننده‌ای نداشتند. می‌گفتند، این پرونده به قبل از سال 2015 برمی گردد. مثل دادگاه می‌ماند. پذیرش پرونده‌ها سلیقه‌ای هم هست. قاضی می‌نشیند و حکم می‌دهد.

تجربه ثبت‌های جهانی سال‌های گذشته نشان می‌دهد که خیلی مهم است ارزیاب و کارشناسی که پرونده را بررسی می‌کند چه روابط سیاسی با کشورهای دیگر دارند.

ارزیاب‌هایی که آمده بودند یک نفر سوئیسی بود و یک نفر لبنانی. ترکیب کمیته را نمی‌دانم. رویکردشان خوب بود. پرونده را رد نکردند، مستندات را پذیرفتند. چون به لحاظ مدیریت نتوانستیم تا آن تاریخ، زمین‌های کشاورزی را خارج کنیم. ما نیاز داریم به یک شیرمرد در قامت استاندار که بیاید زمین‌های معوض را بدهد.

استاندار فقط زبانی اعلام کرده بود که زمین معوض می‌دهد یا نه مدرکی هم وجود دارد؟

نامه کتبی دادند و ما نامه را ترجمه کردیم و به یونسکو دادیم. از سد خداآفرین و تمام مسیری را که برای کشاورزی صنعتی لوله کشی شده بود هم فیلمبرداری کردیم. همه را ضمیمه پرونده کردیم. آنها پذیرفتند که دروغ نمی‌گوییم اما گفتند شما زمین‌ها را خارج کنید، دوباره پرونده را بیاورید. به نظرم حرفشان منطقی بود. شاید به تعهد خودمان عمل نکنیم که در بیابان لوت دیدیم که عمل نشد.

مهم‌ترین مشکل لوت نداشتن پول است؟

بله. باید در بیابان لوت یک ردیف بودجه مستقل سالانه داشته باشیم. پایگاه‌ها و مراکز پژوهشی فعال شود. از محققین دنیا دعوت شود برای تحقیق بیایند. آفرودسواری‌ها کنترل شود. اگر این بودجه نباشد، ارسباران که هیچی، شما هیرکانی را هم ثبت کنید، هیچ کاری نمی‌توانید انجام بدهید. بیابان لوت برای ما مثل یک الماس بدخشان می‌ماند. متأسفانه بعضی‌ها می‌آیند می‌گویند:«بیابان که بودجه نمی‌خواهد.» درصورتی که لوت در دنیا همین یکی است.

با مشکل چرای دام در ارسباران چطور برخورد خواهید کرد؟

طبق قانون در ارسباران باید برای هر مرتع و «علف چِر» دام به تناسب ظرفیتش، پروانه چِرا صادر شود، ما متأسفانه این محاسبات را در هیچ جای کشور نداریم. سازمان جنگل‌ها هم قدرت انجام این کار را ندارد، چون تا می‌خواهد انجام بدهد 50 نفر جلوی سازمان جمع می‌شوند که می‌خواهید مردم را بدبخت کنید. از طرفی یکسری افراد سودجو می‌آیند مرتع را اجاره می‌کنند و به جای 50 رأس، 500 رأس وارد می‌کنند. در نهایت مرتع نابود می‌شود. این مشکل همه جنگل‌های کشور است.

در ارسباران مشکل اجاره مراتع توسط غیربومی‌ها را داریم؟

آماری ندارم.

گونه‌های گیاهی و جانوری از سوی عشایر و دام تهدید نمی‌شود؟

چرا تا حدودی می‌شود. البته خوشبختانه منطقه حفاظت شده نظارت سفت و سخت دارد و هر کس نمی‌تواند هر اندازه که می‌خواهد دام بیاورد و ببرد.

برنامه عشایر در زمان ثبت جهانی چیست؟

مشکل ما این بود که «ایل راه» عشایر در طی سال‌های گذشته به‌دلیل تداخل‌ها، غصب مراتع و ساخت روستاها تغییر کرده و مسیر دیگری را انتخاب کرده‌اند. این معضلی بود که دامنگیر عشایر شده. جمعیت‌شان هم زیاد شده و شغل جانبی ندارند. عشایر حق زندگی دارند نمی‌شود که یک شبه از آنها بخواهید از منطقه خارج شوند. ایل شاهسون 4 هزار سال در منطقه حضور داشته است، به آنها چه می‌دهیم که می‌خواهیم بیرونشان کنیم.

چه برنامه‌ای برای مدیریت آنها دارید؟

می رسیم به همان نکته‌ای که من عرض کردم، اگر بودجه باشد شما از عشایر حمایت مالی می‌کنید، از آنها می‌خواهید تعداد دامشان را کم کنند. آن آورد اقتصادی را به آنها کمک می‌کنید. طرح‌های گردشگری اجرا می‌کنید. گردشگران را هدایت می‌کنید تا مسیر کوچ و زندگی عشایر را ببینند. گردشگر هم شیر و ماست و صنایع دستی آنها را می‌خرد.

با رؤسای ایل صحبت نکردید؟ مردم در جریان اتفاقی که می‌خواهد بیفتد، هستند؟

چرا صحبت کردیم. چون موظف بودیم، یکسری کارگاه‌های آموزشی هم در روستا هم برای عشایر برگزار کردیم. مردم مطلع بودند که اینجا قرار است ثبت جهانی شود. به آنها گفتیم که قرار است توریست  بیاید و درآمد شما افزایش پیدا کند. این بدیهی است که توریست با خودش دلار می‌آورد تا خرج کند. ولی مسأله مهمی وجود دارد. آیا تضمینی برای قول‌های کارشناسی ما به مردم وجود دارد؟ اگر عملی نشود چه؟

درنهایت با یونسکو به توافق رسیدید که جمعیت عشایر باشد؟

آنها عشایر را پذیرفتند به شرطی که در محدوده کنترل شده باشد و از مسیر خارج نشود. گفتیم برای عشایر راهکار داریم. «ایل راه» سر جای خودش باقی بماند. امکاناتی در اختیار آنها قرار بدهیم تا عشایر بتواند صنایع دستی مثل جاجیم بافی را احیا کند. عسل ارسباران با بسته‌بندی شکیل و با استاندارد بین‌المللی به گردشگر ارائه شود. شیرشان خام فروشی نشود. فرآورده‌های آن با بسته‌بندی استاندارد به فروش برسد. تمام اینها در پرونده نوشته شده بود. قرار است افرادی بومی را کلاس آموزشی بفرستیم تا زبان انگلیسی آنها تقویت شود و به‌عنوان راهنمای گردشگری در منطقه فعالیت کنند. تعدادی کومه (خانه محلی منطقه) در روستاها را برای اقامت گردشگران در نظر بگیریم.

‌زمین اطراف سد خدا آفرین ابتدا قرار بود برای یک جانشینی به عشایر منطقه داده شود؟

بله، می‌خواستند که عشایر از آن شرایط سخت بیرون بیایند و از منطقه حفاظت شده عبور نکنند. زمین کشاورزی داشته باشند و معیشت آنها تغییر کند. همین ایده باعث شد تا مسئولان به سمت زمین‌های اطراف سد خداآفرین بروند. وسعت زمین‌های کشاورزی روستاهای داخل منطقه حفاظت شده هم زیاد نیست. می‌تواند راحت این زمین‌ها را در اختیار آنها قرار بدهد. پتانسیل ارسباران برای ایجاد اشتغال بسیار بالاست. می‌تواند بخش زیادی از جامعه محلی را فعال کند تا در منطقه حفاظت شده و در روستا‌ها ویلا نسازند. همین ویلاسازی‌ها باعث شد تا بخشی از منطقه حفاظت شده ارسباران از پرونده جهانی حذف شود!

‌الان وضعیت ویلا‌سازی در منطقه چطور است؟

ویلاسازی در روستاهای پایین دست به سمت رودخانه ارسباران، خیلی وحشتناک است. ما مجبور شدیم تعدادی از روستاها و مناطق جنگلی را به خاطر همین ویلاها از پرونده حذف کنیم. چون رفتند وسط روستا ویلا ساختند.

آیا این امکان وجودنداشت که ویلا‌ها خریداری بشود و بعد از تخریب، روستاهای مورد نظر وارد پرونده شوند؟

شما نمی‌تواند مردم را مجبور کنید که بیایند خانه هایشان را بفروشند. هیچ جای قانون اساسی به شما این اجازه را نمی‌دهد. بنابراین ما مجبور بودیم روستاهایی که در آنها ویلا ساخته شده را حذف کنم.

چه فرقی می‌کند. الان شما از کشاورزان 47 روستا می‌خواهید که زمین معوض کشاورزی بگیرند ودیگر در منطقه حفاظت شده کشاورزی نکند، آیا این اجبار نیست؟

خب یک مثال می‌زنم. اگر خانه شما یک میلیون تومان ارزش داشته باشد اما کسی از شما 10 میلیارد بخرد، شما نمی‌فروشید. می‌فروشید دیگر.

خب ویلا هم همین است؟

نه من ویلا را نمی‌گویم.

آقای شیروانی شما می‌گویید که نمی‌توانیم ویلاسازها را مجبور کنیم که ویلایشان را بفروشند ولی به کشاورز می‌گویید برود بیرون از منطقه حفاظت شده کشت کند!

چون خروج ویلا‌ها هزینه زیادی دارد. مسأله این است که طرف رفته وسط جنگل کلی هزینه کرده و ویلا ساخته، خب 10 میلیارد پول می‌خواهد تا از منطقه خارج شود. ممکن است هم اصلاً راضی نشود بیرون بیاید. ولی وضع مالی کشاورزان فرق دارد، فقیر هستند، درآمدی ندارند. 50 هکتار زمین دیم‌اش را می‌دهد 50 هکتار زمین آبی می‌گیرد. معلوم است که استقبال می‌کند.

چقدر از ویلاسازی‌ها توسط غیربومی‌ها انجام گرفته؟

آماری ندارم اما مردم آنجا هیچ‌کدام توان مالی ساختن همچنین ویلایی را ندارند. اغلب ویلاهای آنچنانی یا خانه‌های خیلی شیک یا متعلق به آدم‌های غیربومی است یا اگر هم بومی بوده مثلاً طرف دختر و پسرش رفته ادامه تحصیل داده و پزشک شده، حالا خانه روستایی را بتن آرمه کرده. در صورتی که آن روستا طرح هادی داشته یا اگر طرح هادی نداشته، حداقل دهدار داشته. یعنی باید یک نظارتی انجام می‌گرفت. نمی‌شود که یک نفر وسط روستا خانه 5 طبقه بسازد و بگوید دلم خواسته! بالاخره هرجایی یک ضوابطی دارد، شاید ضوابط رعایت نشده است. ولی به هرحال نشدنی نیست. همین الان هم اگر عزم جزمی باشد، می‌شود آن ملاحظاتی که ما در پرونده درج کردیم اجرا کرد.

مثلاً همین ویلاها را بخرند؟

حداقل اگر نمی‌خرند پیشنهادی که دادیم را اجرا کنند. گفتیم ویلاها سرجای خودش باشد اما سقف نارنجی شان_که از 50 کیلومتری قابل رؤیت است_را خاکستری کنند تا از دید خارج و در سطح طبیعت پنهان شوند. ویلاهایی که در منطقه حفاظت شده(بخشی که قرار است جهانی شود)قرار دارند با کمک سازمان میراث فرهنگی تغییر رنگ دادند و خاکستری شدند.

درباره گونه‌های حیوانی از جمله وجود پلنگ در منطقه هم به پرونده ایراد وارد کرده بودند؟

بله در جلسه‌ای که با IUCN (اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت) داشتیم می‌گفتند، اینجا پلنگ ندارد چون ارزیاب ما در آن 5 روز پلنگ ندیده است. من هم گفتم: «مگه پلنگ کلاغ است که شما ببینید؟ پلنگ یک موجود شب شکار است شما در روز نمی‌توانید ببینید. باید کمراتراپ بگذارید تا عکس را ثبت کنید. چون به ندرت بیرون می‌آید.» ولی آنها قبول نمی‌کردند. من گفتم ارزیاب شما یک گزارش نوشته است. توی صفحه 54 ارزیاب شما یک رفرنس معرفی کرده است. در همین رفرنس(مرجع) نقشه گذاشته و گفته ما پلنگ دیدیم. لاشه پلنگ در منطقه ارسباران کشف شده است. آنها پذیرفتند.

روی گونه گیاهی «سیاه تلو» هم بحث داشتید؟

بله. می‌گفتند «سیاه تلو» یک گونه مهاجم است. ما ارزیاب را بردیم روستایی به‌نام «قره تیکان لو». اسم روستا به ترکی یعنی سیاه تلو. به آنها گفتیم که اسم این روستا را که ما نگذاشتیم، ریش سفیدان این روستا هم شاهدی هستند برای وجود این گونه در روستا. این گونه ممکن است که 10 هزارسال پیش مهاجرت کرده و به ارسباران آمده باشد، بنابراین شما نمی‌توانید بگویید که این گونه 50 سال پیش به این منطقه آمده است. ارزیاب‌ها را بردیم جایی در نزدیکی روستایی به اسم «کلاله» که حدود 40 سال پیش آتش‌سوزی شده بود. بعد از آتش‌سوزی تمام منطقه را سیاه کلو پوشانده بود. بعد از مستقر شدن سیاه کلو، در طی یک توالی 15تا 20 ساله گونه‌هایی مثل بنه، بلوط، گلابی وحشی و... آنجا مستقر شده و تبدیل به جنگل شده بود. استدلال ما این بود که اگر به لحاظ اکولوژیک این گونه مهاجم بود، چرا اجازه داد جنگل به وجود بیاید؟ اگر مهاجم نیست پس چرا شما در گزارش نوشته اید که این گونه مهاجم است و از خارج از ایران آمده است؟ این بحث‌هایی بودند که ما با اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت داشتیم، در نهایت ادله ما را پذیرفتند.

معیاری که باعث شد تا یونسکو ارسباران را به‌عنوان یک میراث طبیعی حائز اهمیت ثبت بپذیرد غیر از گونه‌هایی مثل پلنگ یا سیاه کلو چه عناصر دیگری بود؟

ارسباران یک زیستگاه ارزشمند به لحاظ حفاظتی است. ما 21 گونه گیاهی اندمیک(بومی) داریم که تنها زیستگاه آنها در جهان همین منطقه است. تعدادی از گونه‌های جانوری در معرض خطر از جمله پلنگ ایرانی را داریم. یکی دو تا گونه پرنده هم داریم که بشدت در معرض خطر هستند.

سیاه خروس هم یکی از گونه‌های مهم برای یونسکو است؟

بله. البته غیر از سیاه خروس، کرکس مصری را هم داشتیم. پرنده‌ای به‌نام «کمرکلی خجالتی» هم بود. این عناصر باعث شد تا به‌عنوان یک زیستگاه ارزشمند قابل حفاظت در یونسکو مطرح شود.

پیش‌بینی‌های شما به لحاظ علمی برای ثبت جهانی چه بود؟

ایجاد سه تا مرکز پژوهشی را در نظر گرفتیم. یکی را هم سازمان میراث فرهنگی خرید، ساخت و تجهیز کرد. ارزیاب‌ها آمدند و دیدند. موزه جانورشناسی، فسیل شناسی و موزه گیاه شناسی تدوین شده بود تا اگر فردی می‌خواست مطالعه کند امکانات در اختیارش قرار بگیرد. راهنما و محل اقامت داشته باشد. می‌دانید دشت ورزقان در جنوب ارسباران تنها جایی از ایران است که در آن فسیل «ماموت» کشف شده و بسیار ارزشمند است.

دشت ورزقان که جزو پرونده نیست؟

نه. به خاطر اینکه فاصله زیادی تا منطقه حفاظت شده داشت. همچنین بخش زیادی از آن زمین‌های کشاورزی بود و نمی‌توانستیم یک بخش جدا را به ارسباران اضافه کنیم اما در پرونده اشاره شده که اینجا یک منطقه فسیلی ارزشمند است که در حریم ارسباران قرار دارد تا در نهایت بشود از ارزش‌های علمی آن استفاده کرد.

غیر از این منطقه فسیلی، منطقه دیگری بود که ارزش قرار گرفتن در پرونده جهانی را داشت و ما به دلایلی نتوانستیم آن را در پرونده بگنجانیم؟

بله. یک منطقه به‌نام «دیزمار غربی» داریم که جنگل بسیار ارزشمندی است. منطقه پرشیبی است. روستاهای کمتری هم دارد. به لحاظ حفاظتی خیلی مناسب‌تر بود اما اطلاعات کافی از آن نداریم. ما درباره ارسباران نزدیک به 40 سال مطالعات مدون، مقالات بین‌المللی معتبر و کتاب داریم. می‌دانید وقتی می‌خواهید جایی را ثبت کنید، نمی‌توانید فقط بگویید که اینجا مثلاً 50 گونه اندمیک دارد. باید مستندات هرگونه را ارائه بدهید اما از دیزمار این مستندات را نداشتیم. اگر توی دیزمار این تحقیقات انجام می‌شد و به منطقه حفاظت شده ارسباران پیوند می‌خورد، پرونده قوی‌تر می‌شد. متأسفانه سرمایه‌گذاری در گذشته در آنجا انجام نشده است.

دیزمار چه ویژگی‌هایی دارد که فکر می‌کنید حائز شرایط ثبت جهانی در میراث طبیعی یونسکو است؟

الان فقط سازمان جنگل‌ها کمی روی پوشش درختی و درختچه‌ای آن مطالعه کرده است. چون منطقه خیلی پرشیب است، در دسترس نیست که هرکس براحتی بتواند روی آن کار کند. اگر یک اکیپ بخواهد روی آن مطالعه کند باید هزینه گزافی بپردازد تا بتواند از آن معابر عبور کند. برخی از معابر هم غیرقابل عبور هستند، باید از پهپاد استفاده کنند. گیاه شناس‌ها باید در منطقه حضور یابند که هزینه گزافی می‌خواهد. برای شناسایی آنجا یک سرمایه‌گذاری سنگین لازم است. البته خوشبختانه تعداد جاده‌های روستایی آنجا خیلی کم است. وضعیت حیات وحش آنجا هم خیلی خوب است اما برای اینکه بتواند به پرونده ارسباران اضافه شود، 10سال مطالعه می‌خواهد.

- بهشت گمشده آذربایجان در آستانه تبدیل شدن به کویر!

مجوز های بی رویه وضعف مدیریت وناهماهنگی در ادارات جهاد کشاورزی +منابع طبیعی +محیط زیست +شرکت مس آذربایجان و...شهرها وطبیعت وجنگل های  قاراداغ را رو به نابودی می کشاند.

- بهشت گمشده آذربایجان در آستانه تبدیل شدن به کویر!

-تنفس به جنگل های شمال هجوم کارخانجات به منطقه قاراداغ

نماینده مردم کلیبر در مجلس شورای اسلامی گفت: اگر تخریب منطقه قره‌داغ به این روال ادامه یابد، بهشت گمشده ایران تبدیل به کویر بی آب و علف خواهد شد.

به گزارش یول‌پرس؛ قلی الله قلیزاده، در خصوص عکس‌هایی که از حمل درختان بریده ‌شده منطقه قره‌داغ در فضای مجازی منتشر می شود گفت: متاسفانه در منطقه قره‌داغ مردم به دلیل نیازهای مادی و مالی، جهت امرار معاش خانواده، اقدام به قطع درختان و فروش چوب آنها می کنند. این کار هم برای شهرستان و هم منطقه قره‌داغ صدمات جبران ناپذیر زیست محیطی وارد می کند.

نماینده مردم کلیبر در مجلس شورای اسلامی گفت: مسئولان می‌گویند تنفس ۱۰ساله‌ای که برای جنگل‌های شمال داده شده، علت هجوم کارخانجات به قره‌داغ است. بیش‌تر از یک سال است که کارخانجات چوب‌بری شمال به درختان باغات کلیبر روی آورده‌اند و با سرعت برق و باد درختان باغات در محدوده قره‌داغ قطع و فروخته می شود.

وی افزود: منطقه قره‌داغ منطقه گردشگری و حفاظت شده محسوب می شود و ادعایمان این است که این منطقه بهشت گمشده آذربایجان و ایران است، اگر این روند ادامه یابد به کویر گمشده تبدیل می شود. متاسفانه باغداران حتی اجازه بریدن درختان مثمر مانند درخت‌ گردو ۲۰۰ ساله را هم می‌دهند و اگر این روال ادامه داشته باشد در آینده‌ای نه‌چندان دور کلیبر به کویری بی‌آب و علف تبدیل خواهد شد.

قلی الله قلیزاده اذعان کرد: ارگان های ذیربط در خصوص آثار این تخریب زیست محیطی به مردم راهنمایی و آموزش می دهند ولی متاسفانه در حد توصیه می باشد و نمی توان اقدامی قانونی در جهت جلوگیری از این تخریب انجام داد. با توجه به اینکه افرادی که از باغات شخصی و با مالکیت خصوص خود، اقدام به قطع درختان می کنند، قانونا راهی برای برخورد با آنها وجود ندارد. از طرفی با اینکه درختان جنگل بصورت مستقیم قطع نمی شود ولی چون این باغات در محدوده جنگلی و منطقه حفاظت شده قرار دارند به نوعی تخریب جنگل محسوب می شود./ مجلس و آذربایجان

ایلقینا چایی+ائرقه‌نه چایی

تهدید بزرگ معدن مس سونگون ورزقان برای جنگل های قره داغ

ایلقیناچایی

فاضلاب کارخانه تغلیظ - رودخانه ایلقینا چای

چیراغلی و سونگون معدنینین داغلاریندان دوغولوب و نئچه آیری چایلار (نبی‌جان، آرپالیق، خریل، کاللا، شوخانا و ... کندلرینین چایلاری) اونا قاریشدقدان سونرا نهایتده آلاجوجه‌ کندیندنی کئچیب آراز چایینا تؤکولور.
ائرقه‌نه Erqənə (باشقا قاراداغ لهجه‌‎لرینده ایلقینا ılqına یا ایلغینا ılğına دا تلفظ اولونور) تورکیه‌ده بو آد ایله چای وار کی Trakayaنین اؤنملی آخارسولاریندان بیریسدیر و istranca داغلارینین گونئی دوغوسونداکی Karatepeدن باشلانیر.

Ergene-Con  داستانینا گؤره تورک‌لر قونشولاری طرفیندن مغلوب ائدیلدیکدن سونرا هامیسی اؤلدورولور، یالنیز خاقانلارین کیان (قیان) و نوکوز آدلی ایکی اوغلو قادینلاری ایله بیرلیکده ساغ قالیرلار، اونلار داغلار آراسیندا بیر سیغیناجاق تاپیرلار و 400 ایلدن سونرا سایلاری چوخالدیغی اوچون آرتیق اورایا سیغیشمیرلار و بونا گوره‌ده هر طرفی قایالیق اولان داغدان چیخماق اوچون چاره آختاریرلار. او زامان بوزقورد گویدن گلن گوی رنگ‌ده ایشغین گؤستریشی ایله قایالیغین بیر طرفینی تشکیل ائدن دمیر معدنینی اریدیب اوردان خیلاص اولورلار و یئنی گونه قووشورلار (Ergene= yeni +Con=kun= gun).

نووروز بایرامی نین ” ارگنه کون ” و یا ” بوز قورد ” بایرامی آدلاندیریلماسی تورک‌لرین قورتولوش گونویله باغلیدیر.

تورکلرین ارگنکوندان چیخدیقلاری همین قورتولوش گونودور کی، مارچین ۲۲-سینه - نووروز بایرامی نین ایلک گونونه تصادوف ائدیر.

Ergene تورکلرین اورتا آسیاداکی افسانوی آنایوردودو . و روس تاریخچی‌سی Gulmilevین تعریفینه گؤره دیک و یاماج آنلامی داشییر. اسکی اثرلرده یئر آلتی تصویرلره گوره ErgeneCon آلتای داغلارینداکی، بئلوچا داغلاریندا اولابیلر و دئمک اولار ErgeneCon ونون هاردا اولدوغونو هله بوراجان لاپ دوز معین‌لشدیره بیلمه‌یب‌لر.  

örneki HAKASCA- TURKCE Sozluk کیتابیندا بئله یازیلیب:

Ilğına = Koyun bağirsağinda kabarcik
Koy= denizin gölun kaçak girintilər biçiminde karaya doğru sokulduğu yerdi ç kuçnk körfəz
Kabarcik=yaylak bucağina bağli bir yerleşim birimi
Körfez= karanin içinə sokulmuş dəniz parçasi
Kara= yeryuznun dənizlə ortulu olmayan bolumu, toprak 

  

منجه ائرقه‌نه چایینین اؤزل‌لیگی و خصوصیاتی اونون آنلامین و معناسین اؤزونده داشیر. او منطقه و ائرقه‌نه چایینی تانیانلار و گؤرنلر بو چایین اوجا داغلاردان اوزآشاغییا، آرازا طرف آشیب - داشماسی و گورولتوایله آخماسینی تصدیق ائدرلر و منده بو خصوصیاتی نظره آلاراق بئله دوشونورم : 

1) ییرقانا / ییرقه‌نه/ ائرقه‌نه: ییرقاماق آذربایجان تورکجه سینده یئریماق ایله بیرلیکده اؤزون سیلکله‌مک و او ال – بو اله دبتمه دیر ( راه رفتن همراه با تکان دادن بدن ) ییرقالانا / ییرقانا / ائرقه‌نه "ی" سسینی "ائ " سسینه چئویرلمه‌سی تورک دیلینده چوخ و مرسومدور مثلاً : یئندیم ائندیم آغاجی ایرقادی ( چوب را تکان داد – دیوان لغات الترک ) و " قانا " نین "قه‌نه " سسینه چئوریلمه‌سی قئیدیر تورک دیلینین سس قورولوشونا قان / قن / گن " فعلدن آد دوزلدن اک دیلر (پسوند اسم ساز فعل). 

2) بونلاری نظرده الاراق اولا بیلرکی "ایلقینا" کلمه‌سی "ایلقاماق" کلمه‌سینه باغلی اولا. " فرهنگ یافت واژه ها" کیتابیندا "ایلقاماق "= "ییلقاماق" هیزلی و سرعتیله یورومک آنلامی‌دا وئریر ( سرازیر شدن /به شتاب رفتن / چهارنعل تاختن).
کاشغری و دیوان لغات التورک‌ده "ایلماق" آشاغییا آخماق ( سرازیرشدن ) آنلامی وئریر کاشغرینین میثالیندا : تاقدان کوزی ایلدی، " ایلدی " اوزآشاغا آخدی آنلامی وئریر ایل + قا + ماق : "ایل": حرکت، حجوم همان یورومک آنلامیندا و اولا بیلر یئل کلمه‌سیندن آلینیب ( سس قورولوشونا گؤره ) "قا" کلمه‌سینه بئله یازیر " مبالیغتی ایفاده ائتمک اچون ایشلنر " مثلاً چالماق چالقاماق چالخاماق. "ق" حرفی "غ " حرفینه چئویرلمه‌سی تورک دیلینده چوخ و مرسومدور کی، چوخو قاعده و اصول اوزوندن چئوریلیر.

سرازیر شدن رسوبات مسی معدن از دره پَخیر به رودخانه ایلقینا چایی

جنگل های قاراداغ (ارسباران)،منطقه ای گردشگری و زیبا زیر لایه ای از مه

جنگل های قاراداغ (ارسباران)،منطقه ای گردشگری و زیبا زیر لایه ای از مه

قاراداغ یا قره داغ (ارسباران)نام منطقه‌ای کوهستانی در استان آذربایجان شرقی است. این منطقه جنگلی نسبت به‌ جنگل‌های شمال ایران کمی ناشناخته باقی مانده ولی از جمله مکان‌هایی است که درفهرست یونسکو در سال ۲۰۱۸ قرار دارد.

سالانه گردشگران زیادی ازجنگلهای ارسباران و آثار تاریخی آن بازدید می‌کنند اما به‌نظر می‌رسد که میزان شناخت عمومی نسبت به آن پایین است و منطقه مذکور پتانسیل بالایی برای مقاصد گردشگری دارد. باید توجه داشت که شباهت‌های زیادی بین جنگل های شمال ایران و ارسباران وجود دارد و هر دو ساختاری هیرکانی دارند.

 اطلاعات جغرافیایی

جنگل ارسباران در شمال استان‌ آذربایجان شرقی واقع شده است و یکی از زیباترین مناطق شمال غرب کشور به‌حساب می‌آید. در گذشته ارسباران به‌محدوده وسیعی از رود ارس حدفاصل جلفا تا مغان و کوه‌های سبلان، بزقوش و سهند گفته می‌شد اما در حال حاضر ‌بنابر دلایل مختلف مثل تخریب جنگل و موارد این چنینی، جنگل مذکور در مرزهای شهرستان کلبیر، خدآفرین ، ورزقان و اهر محدود شده است.

جنگل قاراداغ (ارسباران) در کل وسعتی در حدود ۸۰ هزار و ۴۲۷ متر دارد که در کناره جنوبی رودآراز( ارس) گسترانده شده است و دارای ویژگی‌های طبیعی و حیوانی زیادی است. سه طرف منطقه مذکور را نیز سه رود ارس در شمال، ایلگنه‌چای در غرب و کلیبرچای در شرق احاطه کرده است و سمت جنوب جنگل قاراداغ (ارسباران)نیز به ارتفاعات سایگرام محدود می‌شود.

چندی پیش سازمان یونسکو این منطقه را به‌عنوان زیست‌کره معرفی کرد. این زیست‌کره علاوه بر این که تحت تاثیر اقلیم مدیترانه‌ای قرار دارد در شعاع اقلیم‌های خزری و قفقازی نیز واقع شده است و چون ارتفاع زیادی دارد، آب و هوای متفاوتی در آن حاکم است. 

بر اساس میانگینی ۲۰ ساله که از میزان بارش شهرستان کلیبر به‌دست آمده است، در این منطقه سالانه ۴۶۱ میلی‌متر بارش وجود دارد که اغلب آن نیز به‌صورت برف است و همین موضوع باعث می‌شود که جویبار‌های مختلفی در منطقه ایجاد شده و به‌رودخانه ارس بریزند. گفتنی است که بخش از تغذیه آبی این منطقه نیز مربوط به مه‌-‌بارش می‌شود که بر اساس آن توده‌ای مرطوب روی بخشی از منطقه حاکم می‌شود.

همان‌طور که گفته شد در جنگل‌های ارسباران طبیعت گیاهی و جانوری نسبتا غنی‌ای وجود دارد و از لحاظ گیاهی این منطقه در برخورد سه اقلیم خزری، قفقازی و مدیترانه‌ای واقع شده است و البته قانون‌مندی خاصی را نیز در توزیع پوشش گیاهی این منطقه شاهد هستیم. گفتنی است که اغلب بخش‌های جنوبی این منطقه پوشیده از مرتع هستند و بیشتر در بخش‌های شمالی و بین ارتفاعات ۸۰۰ تا ۲۲۰ متری شاهد حضور جنگل هستیم. در ارتفاع‌ها بیش از ۲۲۰ متر و کمتر از ۸۰۰ متر نیز مراتع وسیعی گسترانده شده‌اند. جنگل‌های این منطقه نیز اغلب پرتراکم هستند. کوه‌های موجود در منطقه ارسباران تراکم و در هم‌تنیدگی زیادی دارند و دلیل نام‌گذاری برخی از این کوه‌ها به‌قره‌داغ همین موضوع بوده است. زیرا قره در زبان ترکی به‌معنای بزرگ ،انبوه و کثرت است و این واژه به‌کثرت کوه‌های منطقه اشاره دارد. البته باید توجه داشت که در ترکی "قره" به‌رنگ مشکی نیز گفته می‌شود.

قاراداغ (ارسباران) در حال حاضر به‌عنوان پارک ملی شناخته می‌شود و تنوع جانوری زیادی نیز در آن وجود دارد. اما باید توجه داشت که این منطقه به‌دلیل شکنندگی و چشم‌انداز‌های بکر در سال ۱۳۵۰ و ۱۳۵۲ به‌عنوان ‌منطقه ممنوعه و سپس منطقه حفاظت شده، تحت حفاظت و نظارت اعلام شد. ۲۲۰ گونه پرنده، ۳۸ گونه خزنده، ۵ گونه دوزیست، ۴۸ گونه پستاندار و ۲۲ گونه ماهی در این منطقه زندگی می‌کنند که از پستانداران جنگل ارسباران می‌توان به کَل، بز، گراز، خرس قهوه‌ای، وشق (سیاه‌گوش) و پلنگ اشاره کرد. 

مرغ قفقازی سیاه یا همان قره خروس قفقازی، کبک، دراج، قرقاول، پرندگان شکاری مختلف و تعداد بی‌شماری پرنده آبزی و خشکی‌زی از جمله پرندگان این منطقه هستند. یکی از اصلی‌ترین ماموریت‌های پارک ملی قاراداغ (ارسباران) حفاظت و احیای نسل مارال (نوعی آهو) است. در همین جهت چندی پیش ۷ راس مارال از پارک ملی گلستان به‌این منطقه انتقال یافت و در زمینی به‌وسعت هفت هکتار در مرکز تحقیقاتی اینالو رها شدند.

در کنار تنوع جانوری منطقه قاراداغ (ارسباران)، این منطقه از تنوع گیاهی زیادی نیز بهره می‌برد. از درختان این منطقه می‌توان به بلوط، کیکم، سماق، زرشک، انار وحشی، سیب وحشی، گلابی وحشی و بوته‌های تمشک و زغال‌اخته اشاره کرد. میوه بومی این جنگل نیز قره‌قات نام دارد که میوه‌ای ترش‌مزه است و هر بوته آن در سال ۳ تا ۴ کیلو میوه می‌دهد و میوه‌های آن نیز در اواسط تابستان می‌رسند. در کنار درختان مختلف، اقاراداغ(رسباران) دارای تنوع گیاهی و قارچی بالایی است و گفتنی می‌شود که از ۲ هزار و ۴۰۰ گونه‌ای گیاهی که در آذربایجان یافت شده، حدود هزار و ۴۰۰ گونه آن مربوط به‌جنگل‌های قاراداغ( ارسباران) هستند. تنوع قارچ‌های شناسایی شده در این منطقه نیز ۲۵۰ گونه بوده است. قارچ دنبلان که نوع سیاه و سفید آن قیمت بالایی دارند، به‌وفور در بیشه‌های ارسباران و به‌خصوص در نزدیکی روستای دریلو یافت می‌شود. گفتنی است که قارچ دنبلان نوعی قارچ زیرزمینی است و واژه دنبلان نیز در ترکی به‌معنای "متورم" یا "بالا‌ آمده" است و از آن‌جایی که این قارچ در زمان رشد، خاک روی خود را بالا می‌برد، افراد از این نشانه قارچ مذکور را پیدا می‌کنند. این نام برای این نوع از قارچ حکایت از قدمت استفاده غذایی آن دارد.

در این منطقه ۱۵ درصد از گونه‌های گیاهی کشور وجود دارد و ۴۶ درصد از آن‌ها کاربرد دارویی دارند و ۲۰ درصد آن‌ها زینتی و ۱۷ درصد تغذیه‌ای هستند. در این بین ۲۸ درصد از گیاهان این منطقه را علوفه تشکیل می‌دهند و ۱۰ درصد از این میزان گیاهان حفاظت شده را شامل می‌شوند و ۵ درصد نیز گیاهان صنعتی هستند.

ییلاق‌های نسبتا زیادی در منطقه ارسباران وجود دارند که در این بین می‌توان به‌ییلاق ایل بسطاملو اشاره کرد. در این منطقه حدود ۲۳۵۰۰ کوچ‌نشین زندگی می‌کنند و گفتنی است که به‌دلیل ارتفاع زیادی که این منطقه دارد در روز‌های گرم تابستانی نیز هوای منطقه تاحدودی خنک است و شب‌ها باید از لباس گرم و پتو در جنگل‌های قاراداغ( ارسباران )استفاده کرد و گردشگران پیش از سفر به‌این منطقه باید این موضوع را مد نظر قرار دهند و تجهیزات مناسبی را با‌خود به‌همراه بیاورند.

مردمان محلی در اطراف جنگل‌های قاراداغ( ارسباران) دامداری، باغبانی، زنبورداری، صنایع‌دستی و فعالیت‌های گردشگری را پیشه خود ساخته‌اند. اما باید بدین نکته نیز توجه داشت که در حال حاضر اغلب اهالی قره‌داغ به حاشیه شهر‌های تهران و تبریز مهاجرت کرده‌اند.  شایعاتی در این منطقه پخش شد بود که دولت به‌درخواست یونسکو (مبنی بر زیست‌کره بودن محل) با پرداخت پول روستا‌های اطراف این محل را تخلیه خواهد کرد. با این شایعه جمعیت این منطقه کاهش یافت ولی مدتی بعد با فروکش کردن این شایعات دوباره شاهد افزایش جمعیت در این منطقه بودیم.

البته در روستاهای این منطقه نیز توازن سنی جمعیت، نامتناسب است و اغلب جوانان مهاجرت کرده‌اند. گفتنی است که مردم محلی در این منطقه به‌زبان ترکی صحبت می‌کنند و دین اغلب آن‌ها نیز شیعه دوازده امامی است.

سماق یکی از درختان این محل به‌حساب می‌آید که بیشتر در بخش هوراند اهر می‌روید و روستاییان در طی مراسمی با نام جشن برداشت سماق، میوه‌های رسیده سماق را می‌چینند و پس از خشک کردن، آن‌ها را آسیاب کرده و برای مصارف خوراکی و رنگرزی استفاده می‌کنند.

اطلاعات تاریخی

جنگل ارسباران تا پیش از این نام‌های مختلفی را به‌خود دیده است که در این بین می‌توان به ارسبار، آرازبار، قره داغ یا قراچه داغ اشاره کرد. همان‌طور که از این نام‌ها می‌توان دریافت، اساس نامگذاری این منطقه روی رودخانه آراز(ارس) و کوه قره‌داغ بوده است. علاوه بر مناظر زیبا، طبیعت بکر و حیوانات مختلف، در ارسباران شاهد تاریخی نسبتا طولانی هستیم و آثار به‌جا مانده نیز حکایت از این موضوع دارند. البته فعلا اطلاعات تاریخی دقیقی در خصوص این منطقه ارایه نشده است و برای پی بردن به‌تاریخ آن باید از طریق شهر‌های اطرافش یا همان اهر و کلیبر وارد عمل شد. یاقوت حموی حدود هشت صد سال پیش منطقه مذکور را جایی بین آذربایجان و اران معرفی می‌کند که بابک خرمدین در آن علیه معتصم شورش کرد. به‌گفته وی در این منطقه انار‌هایی با زیبایی بی‌نظیر، انجیر و انگور به‌عمل می‌آید که مردم محل آن‌ها را در تنور خشک می‌کنند. زیرا به‌دلیل لایه ضخیمی از ابر که اغلب اوقات در منطقه وجود دارد، امکان خشک کردن این میوه‌ها زیر نور خورشید وجود ندارد.

قره‌داغ مکتبی در زمینه موسیقی سنتی دارد که عاشیق‌های (نوازدگان این منطقه) آن بیشتر هماهنگی با طبیعت ویژه قره‌داغ پیدا کرده‌اند. تا پیش از این به‌دلیل کوهستانی بودن منطقه، فرهنگ بومی آن به‌خوبی حفظ شده بود. شعر زیر که توسط محمد آراز سروده شده یکی از اصلی‌ترین نمونه آوازخوانی عاشیق‌های این منطق است:

بلکه بو یرلره بیرده گلم مه دیم                              دیدی گذرم باز به این خطه نیفتاد

دومان سلامت گال داغ سلامت گال                      ای قلهٔ مه گرفته بدرود

 آرکامچا سو سَپیر گای‌دا بولوت‌لار                                ای آبفشان فلک و آب روانش

لیسان سلامت گال یاغ سلامت گال                        وی گرمی تیر ماه بدرود...

در این محل افراد مشهور زیادی حضور یافته‌اند که در این بین می‌توان به‌بابک خرمدین (قعله بابک نیز در این محل واقع شده است)، ستارخان و شیخ شهاب‌الدین اهروی اشاره کرد. آثار تاریخی زیادی نیز در این محل وجود دارند که به‌قلعه بابنک، قلعه پشتو، قلعه جوشین، دژ قهقهه، بقعه شیح شهاب‌الدین اهروی،‌ قصر آیینه لو از این جمله هستند. کلیساهای این منطقه نیز اغلب قدمتی در حدود ۱۰۰ سال دارند و اثری تاریخی به‌حساب می‌آیند که معروف‌ترین آن‌ها کلیسای آینالو، کلیسای وینق و کلیسای ناپشته هستند.

شرایط گردشگری

ارسباران یکی از پتانسیل‌های گردشگری در کشور به‌حساب می‌آید و تلاش‌های زیادی نیز در این زمینه صورت گرفته است. برای مثال چشمه‌های آب گرم ارسباران اخیرا تبدیل به‌تاسیسات آب‌درمانی کلیبر شدند که بزرگترین مجتمع آب‌درمانی کشور به‌حساب می‌آید و در نزدیکی روستای متاللی واقع شده است و امکانات بسیار مناسبی را در آن شاهد هستیم.

در شهر‌ها و روستاهای مختلف اطراف این جنگل نیز هتل‌های گوناگونی وجود دارد که گردشگران برای اقامت می‌توانند از آن‌ها استفاده کنند.

برای سفر به ارسباران می‌توانند از طریق مسیر‌های مختلفی وارد عمل شد که یکی از اصلی‌ترین آن‌ها استفاده از هواپیما برای سفر به‌تبریز و سپس طی مسیر جاده‌ای از تبریز به اهر است.

همان‌طور که در این مقاله از کجارو مطالعه کردید، با جنگل‌های ارسباران و ویژگی‌های مختلف آن آشنا شدیم. نظر شما در خصوص این منطقه چیست؟

جشنواره فرهنگی ورزشی عشایر قره داغ

بیست و چهارمین جشنواره فرهنگی ورزشی عشایر قره داغ در قشلاق هارنا برگزار شد

مه لقا خانی شیرزن قره داغی اسطوره مسابقات سوارکاری باز هم اول شد

وبلاگ قاراداغ: بیست و چهارمین جشنواره فرهنگی ورزشی عشایر قره داغ در قشلاق هارنا برگزار شد.

در این جشنواره مسابقات در رشته‌های دوومیدانی، طناب‌کشی، کشتی پهلوانی و اسب‌دوانی در ۵ کورس آقایان و بانوان برگزار شد.

اجرای موسیقی عاشیقی، کوچ نمادین عشایر، حضور بانوان عشایر با لباس بومی، کمانگیری روی اسب‌، برپایی آلاچیق‌های عشایر از برنامه های جانبی این جشنواره بود.

در این جشنواره تعداد ۹۷ ورزشکار مرد و زن عشایر در رشته‌های دو‌و‌میدانی، اسب سواری، کشتی محلی (زوراما) و طناب کشی به رقابت پرداختند.

مسابقات اسب سواری با شرکت ۳۸ سوار کار در چهار کورس برادران و یک کورس بانوان برگزار شد.

در بخش سوارکاری که مهیج‌ترین بخش این جشنواره بود که در کورس اول با حضور ۸ اسب بومی برگزار شد چابک‌سوار هادی حاج خاجلو با اسب کهر قهرمان شد و فاضل شیری با اسب کارتال و بختیار صالحی با اسب گوی دوم و سوم شدند.

کورس دوم با ۱۰ راس اسب بومی برگزار و چابک سوار اسماعیل روحی با اسب فلیکا قهرمان شد و جواد عبادی با اسب ماریا و علی ولیزاده با اسب ایلدیریم جلفا دوم و سوم شدند.

کورس سوم نیز با حضور ۸ راس اسب بومی برگزار شد که چابک سوار عرفان کرم داد با اسب مستان قهرمان شد و اصغر روحی با اسب هارای و احد جندی با اسب رخش بی قرار در جایگاههای دوم و سوم ایستادند.

کورس چهارم با ۴ راس اسب ۲ خون و کرد برگزار شد که چابک سواران وحید اسکندری با اسب ماندگار، میثم متقی زاده با اسب قره خان و مهدی شیرزاده با اسب کهربا اول تا سوم شدند.

در کورس پنجم و اختصاصی بانوان مه لقا خانی معروف به مه‌لقا با اسب کیان قهرمان شد و شهرزاد قاسم‌پور با اسب ایلدیریم در رده دوم ایستاد و لیلا غفاری با اسب تایلان سوم شد.

ادامه نوشته

«قره داغ» بریده از زمین، نرسیده به آسمان

اگر آدرس جنگل‌های سبز قره داغ را بخواهید، جایی گسیخته از زمین و نرسیده به آسمان است. حضور برای علاقه‌مندان دیدار قطعه‌ای از بهشت ایران‌زمین توصیه می‌شود.

وبلاگ قاراداغ : «شهری دورافتاده و خواب‌آلود در میان کوه‌های سر به فلک‌کشیده‌ای که‌ قله‌هایشان در زیر مه غلیظ از دیده پنهان شده‌اند. مکانی است عالی! به طراوت و سرسبزی اروپا، و ورای ذهنیت ما از طبیعت خشک و کویری ایران.»

این‌ها بخشی از اظهارات یک گردشکر کانادایی درباره شهرستان کلیبر آذربایجان شرقی و طبیعت آن است. باور می‌کنید؟ جایی که زیاد فکرش را نمی‌کنیم و روی آن حساب باز نمی‌کنیم در نظر دیگران یک بهشت پنهان و طبیعتی ورای ذهنیت یاد می‌شود.

باور نمی‌کنید و باور نمی‌کنیم که با رخ نشان دادن یک تعطیلی کوچک در تقویم جیبی‌مان، خنده‌ای سبز به روی لب‌مان می‌نشیند و بار و بندیل خود را برای سفری سبز آماده می‌کنیم. برای همان مقصد همیشگی: شمال و شمالی‌ها!

انسان را از هر طرف که مورد ارزیابی قرار دهیم، با تمام روح و جان و احساس و عواطف خود سفر می‌طلبد و آن را یکی از ضرورت‌های زندگی‌اش می‌داند. مخصوصا وقتی آب و هوا خوب می‌شود و طبیعت اندکی روی خوش به روی آدم‌ها نشان می‌دهد، علاقه افراد به سفر و مسافرت بیش از قبل می‌شود.

ادامه نوشته

قاراداغ (ارسباران)نامی آشنا؛ اما غریب برای جهانیان

قاراداغ (ارسباران)نامی آشنا؛ اما غریب برای جهانیان

جهانیان کی غرق تماشای قاراداغ می‌شوند

وبلاگ قاراداغ : بالاخره بعد از چند سال پرونده نامزد ثبت‌جهانی منطقه حفاظت‌شده ارسباران از سوی یونسکو مورد پذیرش اولیه قرار گرفت و پرونده این اثر طبیعی مهم برای ثبت جهانی به اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN)، ارسال شد.

* موقعیت قاراداغ

ارسباران یا قره‌داغ یک ناحیه کوهستانی و جنگلی است که در شمال استان آذربایجان‌شرقی و جنوب رودخانه ارس واقع شده ‌است. ارسباران در محدوده جغرافیایی 38 درجه الی 39 درجه و 2 دقیقه عرض شمالی و 5/46 تا 5/47 درجه طول شرقی در شمال غرب ورزقان قرار دارد. این منطقه از شمال به رود مرزی ارس، از شرق به استان اردبیل، از جنوب به هریس، از غرب به مرند و جلفا محدود است. ارتفاع این منطقه از سطح دریا برابر 2896 متر با دمای متوسط سالیانه 10 درجه سانتیگراد و بارندگی برابر 275 میلی متر بوده و دارای اقلیمی نیمه خشک و نیمه مرطوب معتدل است.

وسوسه‌های گردشگری منطقه قاراداغ

این منطقه یکی از سحرانگیزترین مناطق کشور و جلوه‌گاه شکوه طبیعت در ایران و جهان است. کوه‌های صعب‌العبور و سر به فلک کشیده این منطقه، سال‌های متمادی بافت طبیعی خود را از انواع حوادث طبیعی و مصنوعی حفظ کرده و چهره زیبا و استوارش را به صورت طبیعی حفظ کرده است، در این منطقه جنگل‌های انبوه ارسباران در دل این کوه‌های صعب و العبور جنگل‌های زیبا و بکر ارسباران قرار دارد.

این جنگل‌ها از انبوه‌ترین مناطق جنگلی محسوب می‌شود، به گونه‌ای که ورود به آنها برخلاف جنگل‌های شمالی کشور به آسانی ممکن نیست.

از گونه‌های پرندگان بومی ارسباران می‌توان به « خروس سیاه قفقازی »، کبک، دراج و قرقاول و انواع پرندگان شکاری و تعداد بی‌شماری پرندگان آبزی و خشکی اشاره کرد. در سال‌های اخیر اجرای مطالعات در باره احیای نسل « مارال»، گوزن منقرض شده در این منطقه یکی از کارهای انجام شده از سوی سازمان حفاظت محیط زیست آذربایجان‌شرقی در فضایی به وسعت ۷ هکتار از اراضی مرکز تحقیقاتی آینالو است. پوشش گیاهی منطقه حفاظت شده ارسباران از جلوه های طبیعی آن است که متناسب با تغییر فصول سال، زیبایی خاصی به طبیعت منطقه می‌دهد.

درختان این جنگل پهن برگ و مخلوط به چیزی بین حالت نم پسند جنگلهای شمال و نیمه خشکی پسند استپها و جنگل‌های زاگرس می‌باشد. نمونه درختان آن کرب، داغداغان، زبان گنجشک، اوری، سماق، بلوط، گیلاس وحشی، افراه و غیره است. ناحیه جنگلی ارسباران با داشتن 8 درصد از سطح کل کشور بیش از 10 درصد گونه‌های گیاهی را داراست.

* گیاهان و درختان دارویی منطقه قاراداغ

دامنه‌ها و دره‌های سرسبز آمیخته از درختان، درختچه‌ها، گل‌های رنگارنگ، چمن زارها، چشمه سارها و نهرها همراه با آبشارهای مرتفع و دیدنی با حیات وحش منحصر به فرد خود ترکیبی بی‌نظیر و بی‌همتا از ذخیره گاه‌های بیوسفر جهان بوجود آورده است، به طوریکه طبق مطالعات انجام شده، تاکنون بیش از 1344 گونه گیاهی در منطقه شناسایی شده است، که به 493 جنس و 97 تیره تعلق دارند.

از این تعداد، 80 گونه از آنها جنگلی بوده و 40 تا جزو گونه‌های مهم دارویی است، برخی از گونه‌ها از لحاظ تنوع ژنتیکی، اسانس و ترکیب موجود، منحصر به فرد می‌باشد. از جمله گونه‌های مهم دارویی که مصرف سنتی و رایج در منطقه دارد، میتوان سرخدار، قره قات، زالزالک، آردوج و ارس را نام برد.

ادامه نوشته

پیاده روی ۱۴۰۰ کیلومتری به خاطر تیراختور

هوادار تیراختور سفر طولانی به سمت اصفهان آغاز کرد. 

به گزارش یول‌پرس، شهریار عباس زاده هوادار متعصب تیم فوتبال تیراختور برای تماشای بازی این تیم برابر سپاهان در هفته بیست و هفتم لیگ برتر، حرکت خود را از منطقه آزاد ارس محدوده خداآفرین با پای پیاده به سمت اصفهان آغاز کرد.

این هوادار، خود را پس از طی ۱۴۰۰ کیلومتر مسافت از مسیر جلفا – تبریز و تهران، نهم اریبهشت روز بازی تیراختور- سپاهان به ورزشگاه نقش جهان محل برگزاری این مسابقه خواهد رساند.

شهریار عباسزاده اهل و ساکن روستای مفروضلو (شهرک خداافرین)از توابع  شهرستان خداآفرین در سال ۱۳۹۳نیز برای تماشای بازی تیراختور و استقلال مسافت بین تبریز و تهران را پیاده پیموده بود.

بازدید 600 هزار نفر از جاذبه های گردشگری خداآفرین

تبریز؛

بازدید 600 هزار نفر از جاذبه های گردشگری خداآفرین

رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کلیبر و خداآفرین گفت: از 28 اسفند سال 95 تا 14 فروردین 96 بیش از 600 هزار نفر از جاذبه های طبیعی، تاریخی، فرهنگی و تفریحی خداآفرین بازدید کردند.

وبلاگ قاراداغ: کریمی گفت: از این تعداد 62 هزار و 850نفر از جاذبه های طبیعی، 119 هزار و 420 نفر از جاذبه های ساخته شده در حاشیه دریاچه سد خداآفرین و سایت قایقرانی، 116 هزار و 320 نفر از کمپ عشایری و 298 هزار و 590نفر نیز از جاذبه های تفریحی، گردشگری و تاریخی این شهرستان بازدید کردند.

وی اظهار کرد: در طول ایام تعطیلات نوروزی با حضور رییس و اعضای ستاد 37 مورد بازدید نظارتی انجام شده و هیچ گونه شکایتی از سوی گردشگران به این ستاد ارایه نشده است.

 

دبیر ستاد تسهیلات سفرهای نوروزی خداآفرین یادآوری کرد: از مجموع گردشگران این شهرستان 10 هزار و 159 نفر نیز در مراکز اقامتی، مهمان سراها و اسکان و اقامت آموزش و پرورش این شهرستان اقامت کردند.

 

کریمی ادامه داد: پل های تاریخی خداآفرین، دریاچه و سد خداآفرین، منطقه گردشگری آینالو، قلعه ها و آثار باستانی و تاریخی متعدد، آبشارهای گوناگون، طبیعت سرسبز و آب وهوای معتدل این شهرستان موجب جذب گردشگران می شود.

بخشدار جدید بخش منجوان شهرستان خداآفرین

بخشدار جدید منجوان از توابع شهرستان خداآفرین معرفی شد

 

در مراسمی با حضور مدیرکل سیاسی و انتخابات استانداری آذربایجان شرقی، بخشدار جدید بخش منجوان از توابع شهرستان خداآفرین معرفی شد.

به گزارش اهر خبر (اهر نیوز)، در این مراسم ضمن قدردانی از خدمات داریوش پورمهدی بخشدار سابق منجوان، بیت اله کیان به عنوان بخشدار جدید این بخش معرفی شد.

بیت اله کیان بخشدار جدید منجوان متولد ۱۳۶۰ اهل روستای مولان از توابع شهرستان کلیبر، از کارکنان وزارت کشور (فرمانداری خداآفرین)، دانش آموخته کارشناسی ارشد حقوق عمومی از دانشگاه تبریز، مدرس دانشگاه، کارشناس سیاسی و انتخابات و مسئول حراست فرمانداری خداآفرین می باشد.