معدن طلای اندریان و چالش های محیط زیستی آن برای آذربایجان

پایش های دوره ای نه صرفا در محیط معدن بلکه در کلیه منابع آب، خاک و هوای منطقه قره داغ و رصد و ارزیابی دقیق محل نشت سیانید با توجه به تجهیزات پیشرفته ضروری است.

قاراداغ: به گزارش آژانس خبری تبریزمن، معدن طلای اندریان که در مراتع و محدوده روستاهای اندریان ، میوه رود ،آستارگان و روستای جوانان گروه( قلب جنگلهای ارسباران منطقه دیزمار بخش خاروانا در شهرستان ورزقان )قرار گرفته است.

استحصال معدن طلای اندریان از روش لیچینگ سیانوری که روشی قدیمی و منسوخ است. در این واحد روزانه بیش از نصف مصرف سیانید سدیم حدود یک تن که ماده ای بسیار خطرناک، سمی و کشنده می باشد و از مشتقات سیانور است در فضای تبخیر شده و در نهایت با بارش باران جذب خاک منطقه و می تواند وارد آبهای زیرزمینی گردد که باعث آلودگی آب وهوا وخاک منطقه می گردد. میزان دقیق تبخیر ونفوذ درژئومنبران همان مقداری است که بعد الکترولیز محلول وجداسازی طلا محلول باقی مانده مجددا به مخزن ذخیره جهت پمپاژ روی هپ استفاده می شود. کاهش میزان ظرفیت محلول در مخزن مساوی با همان میزان تبخیر و نفوذ است که تقریبا روزانه ۳مترمکعب یا همان یک تن می باشد واین حجم  افزایش بار آلایندگی در طبیعت یعنی  جنگ با طبیعت از آنجاییکه لیچینگ سیانوری در ارتفاعی بیشتر از ۱۰۰۰متر از روستاها و رودخانه های مجاور درحال انجام است ، نفوذ و نشت سیانور به منابع زیرزمینی همچون آبهای زیرزمینی و چشمه ها از یک طرف و خطر نشت سیانور به رودخانه های مجاور که تهدیدی برای محیط زیست منطقه است مردم وفعالین زیست محیطی را با نگرانی جدی مواجه کرده است .

خطرات تبخیر سیانور در محیط کمتر از نشت و نفوذ آن در بستر زمین یا رودخانه های مجاور نیست و فعالیت های شرکت زرین داغ که ازاین روش استفاده می کند روستاهاییکه دارای پتانسیل های عظیمی همچون آثار تاریخی و جاذبه های بکر گردشگری می باشند را با خطرات و چالش های جدی روبه رو کرده است . در فاصله کمتر از ده کیلومتر از این معدن ،آبشار گل آخور که یکی از قطب های گردشگری استان آذربایجانشرقی است قرارگرفته که با روند کنونی فعالیت شرکت زرین داغ آینده ای مبهم برای این منطقه پیش بینی می شود. پیش بینی شرکت برای حذف سیانور از باطله ها را به طریق   شستشوی  آن عنوان کرده است حال سوال این است بعد از شتشو این فاضلاب  نیز به دلیل عدم احداث سیستم مناسب تصفیه برای فاضلاب به کجا هدایت خواهد شد واین خود می تواند یک معظل زیست محیطی برای منطقه محسوب گردد و یا انتقال این باطله های آلوده حتی بعد ازشستشوی آن که جز مواد خطرناک به خاک های زراعی منطقه وآبهای سطحی  می باشد به کجا تخلیه خواهد شد. از طرف دیگر احداث هپ به ارتفاع ۱۰متر که از لحاظ فنی یک امر  غیر استاندارد بوده وباعث تخریب لایه محافظتی ودر نتیجه نفوذ محلول سیانید سدیم به  خاک منطقه خواهد شد  .

علاوه‌ براین، به سبب استفاده از سیانوراسیون برای استحصال طلا در این معدن علاوه بر سیانور شاهد آزادسازی اسید هم در محیط  هستیم. انواع و اقسام باطله‌ها به اشکال مختلف از جمله آب خروجی معدن و مایع محلول خارج شده از تونل استخراج سیناراسیون و کیک فیلتر حاصل از رسوب روی کربن مصرفی و دوغاب و استخراج کانه به صورت جامد و محلول‌های آبی و محلول حاوی ذرات کربن وجود دارد. وآلودگیِ رودخانه‌ها و چشمه‌های اطراف معدن طلای اندریان از مهم‌ترین مسایل زیست محیطی منطقه می باشد با توجه به خطرات زیست محیطی خطرناک حاصل از فرآیند تولید به روش سیانید سدیم لزوم بررسی مجدد مسائل زیست محیطی این واحد اجتناب ناپذیر می باشد چون فعالیت به این شیوه  کشاورزی و دامداری  منطقه را  در آینده ای نه چندان دور تحت الشعاع قرار  خواهد داد. اما فاضلاب‌های شیمیایی معدن طلای اندریان و مواد سمی حاصل از فعالیت معدنی در طول زمان از بین نمی‌روند و شاهد آن خواهیم بود  که مراتع بکر روستای اندریان کاربری خود را از دست خواهد داد.

چرا که  آزادسازی سیانور  چه درمحیط کار و چه در فضای آزاد عواقبی همچون آلودگی آبهای زیرزمینی و سطحی و رودخانه ها و به دنبال تبخیر آن باران  های اسیدی با بیماریهای خطرناکی  را به دنبال خواهد داشت.

استاندارد کیفیت منبع آب برای کاربری شرب

استاندارد کیفیت منبع آب برای کاربری شرب برای سه گروه آب به‌شرح زیر در جدول ۱ ارائه شده است.

• گروه ۱: برای آبی که پس از تصفیه فیزیکی و گندزدایی ساده مانند فیلتراسیون سریع و گندزدایی قابل شرب خواهد بود.
• گروه ۲: برای آبی که پس از تصفیه فیزیکی معمول، تصفیه شیمیایی و گندزدایی مانند پیش کلرزنی، انعقاد و لخته‌سازی، ته‌نشینی، فیلتراسیون و گندزدایی قابل شرب خواهد بود.
• گروه ۳: برای آبی که پس از تصفیه شیمیایی و فیزیکی پیشرفته، تصفیه و گندزدایی گسترده (مانند کلرزنی تا نقطه شکست[۱])، انعقاد، لخته سازی، ته‌نشینی، فیلتراسیون، جذب سطحی (کربن فعال) و گندزدایی قابل شرب خواهد بود.

جدول ۱- استاندارد کیفیت منبع آب برای کاربری شرب

به منظور بررسی احتمال آلودگی سیانید در آبهای جاری منطقه اقدام به نمونه برداری در دو ماه تیر ومرداد گردید و آزمایشات به دقت در آزمایشگاه های معتمد محیط استان وکشور انجام گرفت.روش نمونهبرداری از آب مطابق استاندارد ۲۳۴۷ صورت گرفت.

شکل ۱-مختصات جغرافیایی محل های نمونه برداری از آبهای سطحی وزیر زمینی اطراف معدن آستراگان

شکل ۲-مختصات جغرافیایی محل های نمونه برداری از آبهای سطحی وزیر زمینی اطراف معدن آستراگان

جدول (۱). وضعیت پراکنش سیانید در منابع آبی مشرف به معدن آسترگان در تیرماه ۹۸

+ + +=زیاد و+ +=متوسط و +=کم

جدول (۱). وضعیت پراکنش سیانید در منابع آبی مشرف به معدن آسترگان در تیرماه ۹۸

+ + +=زیاد و+ +=متوسط و +=کم

همانطوری که از نتایج جداول یک ودو استنباط می شود متاسفانه میزان آلایندگی سیانید در برخی از منابع آبی بالاتر می باشد .به دلیل ماهیت نتایج فعلا از قید عدد دقیق نتایج اجتناب می گردد ولی با توجه به دقت در کلیه مراحل نمونه برداری بتا آنالیز در آزمایشگاه معتبر ومعتمد محیط زیست دقت نتایج محکم وغیر قابل انکار می باشد.این پایش در نمونه های آب در طی دو ماه تیر ومرداد ۹۸ صورت گرفته که معدن با حداکثر ظرفیت فعالیت می نمود.ضروری است پایش های دوره ای نه صرفا در محیط معدن بلکه در کلیه منابع آب خاک وهوای منطقه با توجه به تجهیزات پیشرفته صورت گیرد. ضروری است محل نشت سیانید به دقت مورد رصد وارزیابی قرار گیرد. براساس مذاکراتی که با پرفسور مهکام متخصص شیمی داشته ام ایشان روش جایگزین استفاده از سیانید برای استحصال طلا را مطرح نمودند که پیشنهاد می گردد مورد توجه و امعان نظر کافی قرار گیرد.

احمد بایبوردی؛ عضوهیات علمی علوم  خاک وآب