ورزقان قاراداغ

سیامک سینایی

1- طرح توسعه ذوب سرچشمه
هدف: این طرح با هدف تغییر تکنولوژی ذوب از فرایند ریورب به فلش به‌منظور ایجاد ظرفیت سالانه 280هزار تن مس آندی حاصل از کنسانتره تعریف شد.
معرفی طرح: عملیات اجرایی این پروژه از سال 1386 آغاز شده بود و در اولین برآورد قرار بود در سال 1390 به بهره‌برداری برسد. میزان سرمایه‌گذاری ارزی این طرح 201 میلیون یورو و ریالی آن 2997 میلیارد ریال است. این پروژه در مجتمع مس سرچشمه واقع در 160 کیلومتری جنوب غرب کرمان و 50 کیلومتری جنوب رفسنجان قرار دارد. کلیه تجهیزات این پروژه به‌صورت جوینت‌ونچر بوده و از کیفیت بالایی برخوردار هستند. به‌عنوان نمونه کوره فلش که از تجهیزات اصلی این پروژه است، از شرکت اتوتک فنلاند خریداری شده است. از مشکلات پیش روی این پروژه، عقب افتادن ساخت کارخانه تولید اسید سولفوریک از برنامه زمان‌بندی مصوب است. زیرا با توجه به اینکه کوره فلش به‌علت غلظت بالای‌ گاز SO2 خروجی (حدود 20درصد)، بدون کارخانه اسید امکان راه‌اندازی با ظرفیت کامل را ندارد، می‌توان با رقیق‌سازی گاز خروجی تا غلظت SO2 در حد فعلی‌ کوره ریورب (دو درصد)، از کوره استفاده کرد. در چنین حالتی با وجود اینکه کارخانه به ظرفیت کامل نخواهد رسید اما کیفیت محصول کارخانه افزایش خواهد یافت و مصرف انرژی و آلودگی‌های داخل محوطه ذوب کاهش می‌یابد.

2- طرح اصلاح ذوب خاتون‌آباد
هدف: این پروژه با هدف بازیافت گازهای تولیدی کارخانه ذوب اصلاح و بهبود تکنولوژی ذوب فلش انجام شد و درصورت انجام آن افزایش ظرفیت تا 120 هزار تن آند حاصل از کنسانتره (از ظرفیت 80هزار تن آند حاصل از کنسانتره) انجام می‌شود.
معرفی طرح: عملیات اجرایی این پروژه از سال 1389 آغاز و مقرر شده بود در سال 1393 به بهره‌برداری برسد. میزان سرمایه‌گذاری ارزی این طرح 133 میلیون یورو و ریالی آن 1183 میلیارد ریال است. طرح توسعه ذوب خاتون‌آباد در استان کرمان و کارخانه ذوب خاتون‌آباد قرار دارد. این طرح شامل سه بخش کنسانتره، کارخانه اکسیژن و توسعه ذوب بود که به شرح زیر هستند:
الف) انبار کنسانتره
به‌دلیل طراحی اشتباه انبار کنسانتره سابق کارخانه ذوب خاتون‌آباد، میزان آلودگی حاصل از پخش کنسانتره در سطح کارخانه و همچنین هدررفت کنسانتره بسیار زیاد بود. در این راستا مقرر شد پروژه انبار کنسانتره جدید در سال 1389 کلید زده شود و هم‌اکنون با پایان یافتن مراحل نصب، آماده راه‌اندازی است.
ب) کارخانه اکسیژن
برای افزایش بهره‌وری در کوره فلش خاتون‌آباد، باید سه مرحله اساسی انجام شود. در ابتدا سرعت درایر برای خوراک‌دهی سریع‌تر به کوره فلش تغییر کند، مرحله بعد مشعل کوره اکسی فیول شود و مرحله آخر کارخانه اکسیژن احداث شود که بتواند اکسیژن مورد نیاز مشعل را تامین کند. در این راستا مراحل نصب و احداث کارخانه اکسیژن در سال 1389 آغاز شده و تاکنون کلیه تجهیزات آن از شرکت Linde آلمان ارسال و نصب شد. هم‌اکنون با پایان یافتن مراحل نصب، آماده راه‌اندازی است.
ج) توسعه ذوب
قرارداد این پروژه به مبلغ 26 میلیون یورو با شرکت اتوتک منعقد شده و به‌زودی فعال خواهد شد. افزایش ظرفیت کارخانه ذوب نیازمند بهره‌برداری از این بخش است. اما بهره‌برداری از دو بخش دیگر امکان‌پذیر بوده و سبب افزایش بهره‌وری کارخانه ذوب خاتون‌آباد خواهد شد.

3- احداث نیروگاه سیکل ترکیبی
هدف: این طرح با هدف احداث نیروگاه تولید برق به ظرفیت 500 مگاوات تعریف شد.
معرفی طرح: این پروژه از سال 1391 آغاز و مقرر شده بود در سال 1393 به بهره‌برداری برسد. میزان سرمایه‌گذاری ارزی طرح نیروگاه سیکل ترکیبی 297 میلیون یورو و ریالی آن 467 میلیارد ریال عنوان شده بود. این پروژه در استان کرمان و 10 کیلومتری شهرستان سیرجان واقع شده است. عملیات اصلی ساخت نیروگاه سیکل ترکیبی که به ‌نام سمنگان شناخته می‌شود، از سال 1393 با عقد قرارداد با مپنا به مبلغ 285 میلیون یورو که 30 درصد باید از طرف شرکت مس پرداخت شود و باقی‌مانده آن از طریق وام صندوق توسعه ملی پرداخت خواهد شد، آغاز شد. این نیروگاه یکی از مهم‌ترین پروژه‌های فعال شرکت مس است.

4- احداث کارخانه بیولیچینگ سونگون
هدف:  این طرح با هدف احداث کارخانه بیولیچینگ با ظرفیت پنج هزار تن مس کاتدی در سال تعریف شد.
معرفی طرح: محل اجرای این پروژه در 130 کیلومتری شمال تبریز و 30 کیلومتری شهرستان ورزقان در مجتمع مس سونگون واقع شده است. عملیات اجرایی این طرح از سال 1391 آغاز شد و پیش‌بینی زمان راه‌اندازی آن سال 1393 تعیین شده بود. اما با تصمیم مدیریت جدید و حذف پروژه‌های ذوب و پالایشگاه سونگون، قرار شد طرح بیولیچینگ با هیدرومتالورژی کنسانتره سونگون از کارخانه پالایشگاه که قسمت اعظم زیرساخت و سوله آن آماده بود و 160 سلول آن آماده نصب است، ادغام شود. تغییر روش لیچینگ مورد استفاده در این پروژه، سبب شد طرح به هیپ‌لیچینگ مجتمع مس سونگون تغییر نام دهد. بنابراین به‌جای هدف تولید پنج هزار تن، سه هزار تن مس کاتدی در سال از طریق لیچینگ خاک‌های اکسیدی و سولفوری کم‌عیار مس معدن سونگون در برنامه قرار گرفت. سال شروع عملیات این طرح 1391 بود و پیش‌بینی راه‌اندازی آزمایشی آن به سال 1395 تغییر کرد. البته لازم به ذکر است که با توجه به اینکه هنوز ساخت هیپ شروع نشده و تجهیزات کارخانه خریداری نشده است، این تاریخ به تعویق خواهد افتاد. پیش‌بینی میزان سرمایه‌گذاری ارزی جدید مورد نیاز 11 میلیون یورو و ریالی آن 900 میلیارد ریال است.

5- احداث کارخانه آهک هیدراته اهر
هدف: این طرح با هدف اجرای واحد آهک به ظرفیت 150 تن در روز و آهک هیدراته با ظرفیت 10 تن در ساعت تعریف شد.
معرفی طرح: محل احداث کارخانه در شهرستان اهر استان آذربایجان شرقی تعیین شده است. پیشنهاد شروع طرح سال 1391 با سرمایه‌گذاری 230 میلیارد ریال و پیش‌بینی زمان بهره‌برداری از آن در 1393 بود. اما پس از بازنگری در طرح‌های مس در مدیریت فعلی شرکت مس، تصمیم بر این شد که احداث کارخانه آهک طی مشارکت شرکت ملی صنایع مس ایران با شرکت مهندسی، ساخت و فراوری صنایع غیرآهنی (نیپک)، به‌عنوان سرمایه‌گذار انجام شود. بازار هدف در ساخت این کارخانه، واحدهای تولیدکننده کنسانتره مس، صنایع فولادسازی، صنایع، مصرف‌کنندگان محلی و همچنین صادرات به کشورهای هم‌جوار تعیین شد. البته زمان راه‌اندازی این پروژه  هنوز مشخص نیست.

6- احداث کارخانه اسید سولفوریک سرچشمه
هدف: این طرح با هدف اولیه طرح احداث کارخانه اسید سولفوریک با ظرفیت یک میلیون تن در سال تعیین شده بود که هم‌اکنون پس از بازنگری در طرح‌های شرکت مس، ظرفیت فعلی این کارخانه 610 هزار تن اسید سولفوریک در سال تعیین شده است.
معرفی طرح: این پروژه در مجتمع مس سرچشمه در 160 کیلومتری جنوب غرب کرمان و 50 کیلومتری جنوب رفسنجان واقع شده است. پروژه کارخانه اسید سولفوریک سرچشمه هم‌زمان با احداث کارخانه ذوب سرچشمه کلید خورده است و بیش از 40 درصد پیشرفت فیزکی دارد. نهایتاً پروژه اسید سرچشمه و خاتون‌آباد با یکدیگر ادغام شده و قراردادی به مبلغ 65 میلیون یورو با اتوتک برای هر دو این پروژه‌ها عقد شده است. همچنین بخشی از مبلغ قرارداد از محل تهاتر پروژه‌های سه‌گانه تغلیظ (فاز 2 میدوک، نوچون و فاز 3 سرچشمه) تامین خواهد شد. پیش‌بینی می‌شود این پروژه در سال 1397 به بهره‌برداری برسد.

7- احداث کارخانه اسید سولفوریک خاتون‌آباد
هدف: این طرح با هدف اولیه احداث کارخانه اسید سولفوریک با ظرفیت 750 هزار تن در سال تعیین شد که هم‌اکنون پس از بازنگری در طرح‌های شرکت مس، ظرفیت فعلی این کارخانه 600 هزار تن اسید سولفوریک در سال تعیین شده است.
معرفی طرح: مکان این پروژه در استان کرمان و کارخانه ذوب خاتون‌آباد واقع شده است. این پروژه هم‌زمان با طرح توسعه کارخانه ذوب خاتون‌آباد کلید خورده است و هم‌اکنون حدود 10 درصد پیشرفت دارد. پیش‌بینی زمان بهره‌برداری آن سال 1397 است. همان‌گونه که ذکر شد، پروژه‌های اسید سرچشمه و خاتون‌آباد با یکدیگر ادغام شده‌اند.

8- طرح جامع آب
این طرح یکی از مهم‌ترین پروژه‌های شرکت مس بود که در آن کنترل پساب‌ها، کاهش مصرف آب و افزایش بهره‌وری لحاظ شد. همچنین طرح جامع آب در دو استان کرمان در مجتمع‌های سرچشمه و میدوک و آذربایجان شرقی در مجتمع سونگون به اجرا در آمد.
8-1- طرح جامع آب کرمان
هدف: این طرح برای تامین و بهینه‌سازی مصرف آب و کنترل پساب مس سرچشمه و میدوک تعریف شده است.
معرفی طرح: این طرح در مجتمع‌های سرچشمه و سد باطله آن و مجتمع میدوک در شهر بابک واقع شده است. طرح جامع آب از سال 1389 آغاز شد و زمان بهره‌برداری آزمایشی از آن سال 1396 پیش‌بینی می‌شود. میزان سرمایه‌گذاری ارزی این طرح 53 میلیون یورو و ریالی آن  2880 میلیارد ریال است. این پروژه یکی از کم‌حاشیه‌ترین و شاید بهترین پروژه شرکت مس برای افزایش بهره‌وری و کاهش مصرف آب است که در این طرح با توجه به کم‌آبی منطقه، صرفه‌جویی قابل ملاحظه‌ای در نگهداشت و مصرف مجدد آب در نظر گرفته شده است. ضمن اینکه با پر شدن سد باطله قبلی مجتمع مس سرچشمه سد جدیدی نیز ساخته شد که با توجه به تعریف طرح‌های توسعه تغلیظ در برنامه‌های توسعه مس، اجرای طرح جامع آب از الزامات آن شرکت بود. از جمله مواردی که در این پروژه تحویل شده است می‌توان به سدهای اصلی، سد سرریز و سد زینچه‌ای 1 و 2 در سرچشمه اشاره کرد که با توجه به پیشرفت آن‌ها تقریباً پروژه پایان یافته تلقی می‌شود. البته لازم به ذکر است که این پروژه در میدوک نیز بیش از 80 درصد پیشرفت دارد.
8-2- طرح جامع آب سونگون
هدف: این طرح برای تامین و بهینه‌سازی مصرف آب و کنترل پساب مس سونگون تعریف شده است.
معرفی طرح: محل اجرای پروژه در 130 کیلومتری شمال تبریز و 30 کیلومتری شهرستان ورزقان در مجتمع مس سونگون واقع شده است. طرح جامع آب سونگون در سال 1389 آغاز شد و زمان بهره‌برداری آزمایشی از آن در سال 1396 پیش‌بینی می‌شود. میزان سرمایه‌گذاری ارزی این طرح 15 میلیون یورو و ریالی آن 3081 میلیارد ریال عنوان شده است. سد پروژه جامع آب در فاز اول سونگون ساخته شد و یکی از برترین سدهای رسوب‌گیر در ایران تلقی می‌شود که با سیکلون‌های روی آن به‌صورت خودبه‌خود ترفیع می‌شود. البته لازم به ذکر است که متاسفانه به‌علت مطالعات ضعیف اولیه، از تمام ظرفیت این تکنولوژی بهره گرفته نشد. این پروژه تا کنون حدود 90 درصد پیشرفت دارد و ترفیع سد باطله، پمپ خانه باطله فاز 2 تغلیظ و احداث ایستگاه‌های پمپاژ آب خام از سد جاجیلر چای به مس سونگون از بخش‌های مهم این طرح است.

9- طرح جامع برق
این طرح با هدف تامین برق طرح‌های توسعه‌ای شرکت مس در دو استان کرمان در مجتمع‌های سرچشمه، خاتون‌آباد و میدوک و آذربایجان شرقی در مجتمع سونگون تریف شده است.
9-1- طرح جامع برق کرمان
هدف: هدف اصلی این طرح تامین تجهیزات و انجام عملیات اجرایی نیرورسانی به طرح‌های توسعه مس سرچشمه، خاتون‌آباد و میدوک بیان شد.
معرفی طرح: این طرح در مجتمع‌های سرچشمه و مجتمع میدوک واقع شده است. طرح جامع برق کرمان از سال 1390 شروع شد و بهره‌برداری آزمایشی از این طرح در سال 1396 پیش‌بینی می‌شود. میزان سرمایه‌گذاری ارزی مصوب این پروژه 9.8 میلیون یورو و ریالی آن 1686 میلیارد ریال است. از وظایف این طرح احداث و توسعه پست‌های برق و احداث خطوط انتقال برای پروژه‌های توسعه مس عنوان شده است که تا کنون بیش از 90 درصد از آن‌ها انجام پذیرفته است.
9-2- طرح جامع برق سونگون
هدف: این طرح با هدف تامین تجهیزات و انجام عملیات اجرایی نیرورسانی به طرح‌های توسعه مس سونگون تعریف شد.
معرفی طرح: محل اجرای پروژه واقع در 130 کیلومتری شمال تبریز و 30 کیلومتری شهرستان ورزقان در مجتمع مس سونگون واقع شده است. زمان آغاز طرح جامع برق سونگون از 1390 بود و پیش‌بینی می‌شود بهره‌برداری آزمایشی از این طرح در سال 1396 آغاز شود. میزان سرمایه‌گذاری ارزی مصوب این پروژه 14.2 میلیون یورو و ریالی آن 705 میلیارد ریال است. توسعه پست برق و احداث خط انتقال برای پروژه آب برگشتی از عمده‌ اهداف این طرح است که تا کنون بخش اعظم آن انجام پذیرفته است.
همان‌طور که بیان شد، شرکت ملی مس به چندین دلیل طرح‌هایی را از فاز سوم برای ادامه انتخاب کرده است. اولین گروه، طرح‌های زیربنایی مانند طرح‌های جامع آب و برق هستند که باید در هر صورت اجرا شوند تا دیگر طرح‌ها به مشکل برخورد نکنند. دومین گروه، طرح‌های محیط زیستی مانند کارخانه‌های اسید هستند که مسئولیت‌های زیست‌محیطی شرکت ملی صنایع مس ایران و الزام به مهار گازهای کارخانه ذوب مهم‌ترین دلیل شرکت برای اجرای این پروژه‌ها بود. سومین گروه، طرح‌هایی مانند پروژه‌های توسعه ذوب هستند که با پیشرفت بالا از سال‌های گذشته برجای مانده بودند. چهارمین گروه طرح‌هایی هستند که بر اساس مسئولیت‌های اجتماعی شرکت‌های بزرگ مانند آهک هیدراته اهر، احداث نیروگاه سیکل ترکیبی و همچنین سه ورزشگاه در کرمان، رفسنجان و شهر بابک به ارزش 429 میلیارد ریال، به شرکت مس تکلیف شدند. بنابراین این طرح‌ها به قوت خود باقی می‌مانند تا به سرانجام برسند.

منبع: اخبار فلزات